Načelo zabrane zloupotrebe prava u upravnom postupku

UDK: 35.077

NAČELO ZABRANE ZLOUPOTREBE PRAVA U UPRAVNOM POSTUPKU
Julijana Nedeljković, načelnik Odeljenja za komunalne i stambene poslove.

Rezime: Zabrana zloupotrebe prava predstavlja “opštu potrebu” kojom se ostvaruje mir i sigurnost u svakoj društvenoj zajednici. U našem pravnom sistemu, na terenu građanske materije, ona je samo parcijalno pozitivirana, a nadu uliva nacrt Građanskog zakonika koji zabranu zloupotrebe prava podiže na nivo načela. Međutim, u Zakonu o opštem upravnom postupku koji počinje sa primenom 1. 6. 2017. godine, ovo načelo je izostalo, kao što je izostao i javni interes iz pojma upravne stvari, a izostali su i dosadašnji zaštitnici javnog interesa – javni tužilac i pravobranilac. Takođe, novi ZUP govori o zabrani zloupotrebe javnih ovlašćenja samo u domenu diskrecionog odlučivanja. Dakle, u prisustvu nepisanog opšteg pravnog načela zabrane zloupotrebe prava, na potezu je upravna praksa – da ga konkretizuje posebnim kriterijumima i tako doprinese pravnoj sigurnosti.

Ključne reči: zabrana zloupotrebe prava, načelo upravnog postupka, zabrana zloupotrebe javnih ovlašćenja, zaštita javnog interesa, stvaralačka uloga upravne prakse.

Šteta kao izvor nastanka obaveze u obligacionom pravu

UDK: 347.426

ŠTETA KAO IZVOR NASTANKA OBAVEZE U OBLIGACIONOM PRAVU
Maja Gluščević, advokatski pripravnik.

Rezime: Šteta je institut obligacionog prava, koja je veoma široko, ali precizno regulisana Zakonom o obligacionim odnosima i ujedno predstavlja kompleksno pitanje kako u teoriji tako i u praksi, jer upravo najveći broj parnica nastaje zbog prouzrokovanja štete i to kako materijalne, tako i nematerijalne.

Ključne reči: Zakon o obligacionim odnosima, šteta, naknada štete, nematerijalna šteta, telesna povreda, telesno oštećenje, smrt, povreda časti, širenje neistinitih navoda.

Osnovna načela novog Zakona o opštem upravnom postupku

UDK: 342.9:35.077.3(497.11)

OSNOVNA NAČELA NOVOG ZAKONA O OPŠTEM UPRAVNOM POSTUPKU
Ljubodrag Pljakić, sudija Vrhovnog suda Srbije u penziji.

Rezime: Novi Zakon o opštem upravnom postupku je stupio na snagu 9. 3. 2016. godine, a u primeni je od 1. 6. 2017. godine. Odredbe čl. 9, 103. i 207. su u primeni od 8. 6. 2016. godine. To je drugi procesni zakon ove vrste od Drugog svetskog rata. Zadatak ovog rada je da prikaže novine u načelima Zakona u odnosu na Zakon koji prestaje da važi početkom primene novog, a i da ukaže na sadržinu načela onako kako ih vidi sudska praksa što će omogućiti i potpuniju primenu ostalih procesnih odredbi. Poruka rada zasnovana na pristupu tumačenja kako samih načela tako i čitavog zakona je u promeni svesti o značaju Zakona i stavljanje u njegovo središte položaja stranke sa njenim pravima i pravnim interesima u postupku, naravno, i sa obavezama. Na taj način i građanin doživljava državu kao svoju, pa će i na zakonu utvrđene obaveze lakše podnositi.

Ključne reči: ZUP, upravna stvar, načela, upravno-sudska praksa, zaštita stranke.

Načelo formalnog legaliteta u praksi izvršenja sudskih odluka

UDK: 347.952

NAČELO FORMALNOG LEGALITETA U PRAKSI IZVRŠENJA SUDSKIH ODLUKA
Prof. dr Nebojša Šarkić, v. d. dekana Pravnog fakulteta Univerziteta UNION u Beogradu.

Rezime: U teoriji izvršnog prava kao nesporno je utvrđeno da se mogu izvršavati samo kondemnatorne odluke, i koje su podobne za sudsko rešenje. Takođe teorija prihvata načelo formalnog legaliteta, po kojem izvršni sudija a samim tim ni javni izvršitelj u izvršnom postupku ne mogu izvršnu ispravu menjati, usaglašavati ili preinačavati. Nažalost, u praksi se dešavaju odstupanja od načela formalnog legaliteta a što je i bio predmet izučavanja u ovome radu.

Ključne reči: Zakon o izvršenju i obezbeđenju; izvršno pravo; izvršna i verodostojna isprava, formalni legalitet, podobnost za izvršenje.

Ulog, udeo i dobit i gubitak komanditnog društva

UDK: 347.72(497.11)

ULOG, UDEO I DOBIT I GUBITAK KOMANDITNOG DRUŠTVA
Dr Milovan Milić, dipl. pravnik

Rezime: Komanditno društvo je privredno društvo čiji je pravni položaj, a naročito osnivanje, upravljanje, statusne promene, promena njegove pravne forme, prestanak i druga pitanja od značaja za njegov pravni položaj, uređen Zakonom o privrednim društvima.
Pravni položaj komanditnog društva, a naročito napred navedena pitanja, kao i druga pitanja od značaja za pravni položaj komanditnog društva, uređena su kao i za svako privredno društvo, u osnovnim odredbama Zakona o privrednim društvima, zakona koji uređuje pravnu formu komanditnog društva i u drugim svojim odredbama.
Polazeći od navedenih odredaba Zakona o privrednim društvima, a naročito od odredaba koje, posle pojma, osnivanja i evidencije podataka o članovima komanditnog društva, posebno uređuju ulog, udeo i dobit i gubitak, to će samo o ovim pitanjima i biti reči u ovom radu.
Uređujući komanditno društvo, Zakon o privrednim društvima nije u celini uredio ulog i udeo u komanditnom društvu, već je samo propisao koje se odredbe ovog zakona o ulozima ortaka primenjuju na uloge i udele komplementara u komanditnom društvu. Takođe, Zakon o privrednim društvima nije u celini uredio ni dobit ni gubitak komanditnog društva, već je samo propisao način učešća u dobiti i gubitku komanditora i komplementara.
Naime, Zakon o privrednim društvima, u celini gledano, nije, u okviru odredaba o komanditnom društvu, uredio ni pojam uloga i udela, ni pojam dobiti i gubitka u komanditnom društvu niti je uputio na primenu nekog drugog zakona.
U situaciji kada Zakon o privrednim društvima nije, u okviru odredaba o komanditnom društvu, uredio navedene pojmove, postavlja se pitanje šta se podrazumeva pod ulogom i udelom, a šta pod dobiti i gubitkom u komanditnom društvu.
U odgovoru na pitanje šta se podrazumeva pod ulogom i udelom u komanditnom društvu mora se poći od osnovnih odredaba Zakona o privrednim društvima, iako ni ovaj zakon na eksplicitan način ne uređuje ni pojam uloga ni pojam udela u ovom društvu.
Polazeći od osnovnih odredaba Zakona o privrednim društvima1) koje uređuju imovinu i kapital društva, odnosno uloge u društvu, a posebno od vrste uloga i posledice preuzimanja obaveze na uplatu, odnosno na unos uloga, treba reći da ulog čine stvari i prava, a kad je u pitanju ortačko društvo ulog može biti i u radu i uslugama. Takođe, prema Zakonu o privrednim društvima,2) i ulozi komplementara u komanditnom društvu mogu biti i u radu i uslugama, s obzirom da se prema ovom zakonu na uloge i udele komplementara shodno3) primenjuju odredbe člana 96. ovog zakona o ulozima i udelima ortaka.
Osim toga, a polazeći od toga da se shodna primena u pogledu rada i usluga kao uloga u komanditno društvo odnosi samo na komplementare, a ne i na komanditore, i od zakonske analogije u primeni ove odredbe Zakona o privrednim društvima4) na komanditore, smatramo da i komanditori mogu uložiti rad i usluge u komanditno društvo.
Bilo da su u pitanju stvari, podrazumevajući pod stvarima i novac, i prava, rad i usluge, ulozi u komanditnom društvu, kao i u svakom privrednom društvu, mogu biti novčani i nenovčani i izražavaju se u dinarima. U odgovoru na pitanje šta se podrazumeva pod udelom, treba reći, takođe polazeći od osnovnih odredaba Zakona o privrednim društvima, da se udeo stiče na osnovu izvršenja preuzete obaveze uplate, odnosno unosa uloga u komanditnom društvu, kada uplaćeni, odnosno uneti ulozi postaju imovina komanditnog društva. A u odgovoru na pitanje šta se podrazumeva pod dobiti i gubitkom komanditnog društva, treba poći od Zakona o računovodstvu, koji, takođe, na eksplicitan način ne uređuje ni dobitak ni gubitak privrednih društava, uključujući i komanditno društvo.
Polazeći od Zakona o računovodstvu5) koji uređuje definicije, odnosno pojedine pojmove i njihovo značenje, treba reći da redovan godišnji finansijski izveštaj pravnih lica, između ostalog, obuhvata i bilans uspeha, koji predstavlja pregled prihoda, rashoda i rezultate poslovanja u određenom periodu, a koji istovremeno utvrđuje i dobit i gubitak komanditnog društva u određenom periodu.
Međutim, za sve ove pravne praznine koje se naročito pojavljuju kod dobiti i gubitka komanditnog društva može se očekivati da će, kroz uređivanje ugovora o ortakluku, biti otklonjene u Građanskom zakoniku RS koji se sada nalazi na javnoj raspravi.

Ključne reči: Polazeći od osnovnih odredaba Zakona o privrednim društvima i odredaba ovog zakona koje uređuju komanditno društvo, ključne reči su: ulog, udeo i dobit i gubitak – ulog, udeo i prenos udela i dobit i gubitak društva.

Izvršavanje odluka u porodičnopravnoj zaštiti prema odredbama novog Zakona o izvršenju i obezbeđenju Republike Srbije

UDK: 347.952:347.63/.64(497.11)

IZVRŠAVANJE ODLUKA U PORODIČNOPRAVNOJ ZAŠTITI PREMA ODREDBAMA NOVOG ZAKONA O IZVRŠENJU I OBEZBEĐENJU REPUBLIKE SRBIJE
Prof. dr Nebojša Šarkić, Pravni fakultet Univerziteta Union u Beogradu.
Prof. dr Milan Počuča, Pravni fakultet za privredu i pravosuđe Univerziteta Privredna akademija Novi Sad.

Rezime: Pitanje primene Zakona o izvršenju i obezbeđenju u delu izvršenja odluka u vezi sa porodičnim odnosima predstavlja cilj i svrhu ovog rada. U radu autori komentarišu, upoređuju i predlažu nova rešenja vezana za glavu pet Zakona. Pitanja predaje deteta u izvršnom postupku,izvršavanja radi utvrđivanja ličnih odnosa sa detetom i izvršavanja radi zaštite od nasilja u porodici u cilju zaštite prava deteta, razmatraju se kroz odredbe samog Zakona ali i očekivane posledice koje će primena ovog dela Zakona izazvati u sudskoj praksi.
Pored pomenutih pitanja autori posebno obrađuju temu privremenih mera koja je izuzetno važna u samoj primeni Zakona u delu porodičnopravnih odnosa. Obrađuje se i analizira i uloga centara za socijalni rad u izvršenju sudskih odluka u oblasti porodičnih odnosa.

Ključne reči: predaja deteta, izvršenje, prinudno oduzimanje deteta, organ starateljstva, privremene mere.

Novčana primanja zaposlenih u javnom sektoru

UDK: 35.087.41(497.11)

NOVČANA PRIMANJA ZAPOSLENIH U JAVNOM SEKTORU
Danijela Rajković, rukovodilac Grupe za zarade, Sektor za rad, Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja.

Rezime: Najveći deo zaposlenih u javnom sektoru su zaposleni u državnoj, pokrajinskoj i lokalnoj upravi i javnim službama (prosveta, zdravstvo, kultura, socijalna zaštita, organizacije obaveznog socijalnog osigurnja i dr). Ovi zaposleni primaju platu u skladu sa odredbama Zakona o platama državnih službenika i nameštenika i Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, a počev od 1. januara 2017. godine u skladu sa Zakonom o sistemu plata zaposlenih u javnom sektoru.
Zaposleni u javnim i javnim komunalnim preduzećima, javnim agencijama i javnim službama koje se ne finansiraju iz budžeta (turističke organizacije, instituti i dr) primaju zaradu i druga primanja, u skladu sa odredbama Zakona o radu.
Pored zakona, novčana primanja zaposlenih u javnom sektoru (naknade zarade/plate, naknade troškova za prevoz, regres, topli obrok, otpremnine, solidarna pomoć, jubilarne nagrade i dr), uređena su i posebnim kolektivnim ugovorima (12), kolektivnim ugovorima kod poslodavca, pravilnicima o radu i ugovorima o radu.

Ključne reči: javni sektor, zarada, plata, uvećana plata, otpremnina, poseban kolektivni ugovor, kolektivni ugovor kod poslodavca, pravilnik o radu, prava zaposlenih, Zakon o radu, Zakon o sistemu plata .

Troškovi izvršnog postupka

UDK: 347.952-051(497.11)
347.921.6

TROŠKOVI IZVRŠNOG POSTUPKA
Mirjana Dimitrijević, javni izvršitelj imenovan za područje Višeg i Privrednog suda u Beogradu.

Rezime: Novi Zakon o izvršenju i obezbeđenju opšta pravila o troškovima izvršnog postupka postavlja u odredbama čl. 33. i 34. Zakon, pre svega, pravi razliku između prethodnog i konačnog snošenja troškova izvršnog postupka, zatim reguliše pitanje oslobađanja od prethodnog snošenja troškova izvršnog postupka i, na kraju, reguliše pitanje redosleda namirenja troškova izvršnog postupka kada oni stoje u konkurenciji sa glavnim i sporednim potraživanjem izvršnih poverilaca. Međutim, Zakon ne uređuje sva pitanja koja se tiču troškova izvršnog postupka, te će se shodno primenjivati i odredbe Zakona o parničnom postupku koje regulišu pitanje troškova postupka, i to supsidijarno i odgovarajuće, u onoj meri u kojoj nisu u suprotnosti sa osnovnim načelima izvršnog postupka.
Svaki novi zakon na početku primene stvara potrebu za pravilnim tumačenjem uz razumevanje cilja i svrhe zakona. Prilikom najavljivanja sistemskih promena koje donosi novi ZIO teško je bilo zamisliti da će se među prvim spornim pitanjima pojaviti ona koja se odnose na troškove izvršnog postupka.
Čini se da je prilikom uspostavljanja novog koncepta izvršnog sistema u Republici Srbiji oličenog u isključivoj nadležnosti javnih izvršitelja za sprovođenje izvršenja, odnosno pri donošenju novog zakona i Javnoizvršiteljske tarife izostala ozbiljnija ekonomsko-finansijska analiza koja bi pokazala kako će ovakav novi koncept uticati na tzv. „cenu koštanja izvršnog postupka“.

Ključne reči: Zakon o izvršenju i obezbeđenju, Zakon o parničnom postupku, troškovi izvršnog postupka, Javnobeležnićka tarifa.

Krivičnopravni sistem odmjeravanja kazni u bosanskohercegovačkom krivičnom zakonodavstvu (II deo)

UDK: 343.234/.235(497.6)
343.2.01

KRIVIČNOPRAVNI SISTEM ODMJERAVANJA KAZNI U BOSANSKOHERCEGOVAČKOM
Prof. dr Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.

Rezime: Ovaj članak razmatra sistem relativnog određivanja ili propisivanja kazni koji je prihvaćen u krivičnom zakonodavstvu BiH, koji ima dvojako značenje. To znači da sve kazne u određenim krivičnim okvirima imaju svoju najmanju i najveću mjeru, donju i gornju granicu, ispod koje i iznad koje te kazne ne mogu biti izricane. Te granice predstavljaju opšti minimum i opšti maksimum određene vrste kazne i označavaju tzv. opšti krivični okvir te vrste kazne.
Metod relativnog određivanja kazni znači da pored opštih krivičnih okvira postoje i tzv. posebni krivični okviri za svako pojedino krivično djelo koje je određeno u posebnom dijelu krivičnog zakona.
Metod alternacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio kaznu zatvora i novčanu kaznu s tim da se može izreći samo jedna od tih kazni.
Metod kumulacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio novčanu kaznu i kaznu zatvora s tim da se počiniocu imaju izreći obje te kazne.
Kad se radi o kazni zatvora kao glavnoj krivičnoj sankciji u pravilu se pri njenom određivanju koristi manji broj tipiziranih krivičih okvira sa jednim brojem standardnih posebnih minimuma odnosno standardiziranih posebnih maksimuma. U tom smislu standardni posebni minimumi kazne zatvora su: tri mjeseca, šest mjeseci, jedna godina, dvije godine, tri godine, pet godina i deset godina.
Standardni posebni maksimumi su: šest mjeseci, jedna godina, tri godine, pet godina, osam godina, deset godina, dvanaest godina, petnaest godina, dvadeset godina i dugotrajne vremene kazne. Ovo stoga što se smatra da manji broj tipiziranih krivičnih okvira više odgovara principu individualizacije kazne i pravilnijem upoređivanju pojedinih krivičnih djela prema njihovoj težini s obzirom na stepen njihove štetnosti.
Ključne riječi: sistem određivanja kazni, KZ BiH, Entitetski KZ, KZBD, krivična sankcija – kazna, odmjeravanje kazne.

Zaštita prava službenika u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave

UDK: 352.08(497.11)
352.9.08(497.11)

ZAŠTITA PRAVA SLUŽBENIKA U AUTONOMNIM POKRAJINAMA I JEDINICAMA LOKALNE SAMOUPRAVE
Ljubodrag Pljakić, sudija Vrhovnog suda Srbije u penziji.

Rezime: Zakonom o zaposlenima u autonomnim pokrajinama i jedinicama lokalne samouprave je po prvi put, osam godina posle uvođenja službeničkog sistema Zakonom o državnim službenicima, zaokružen sistem radno-pravnih odnosa u Republici Srbiji, na modernim osnovama. Na taj način je prestao da se primenjuje anahroni Zakon o radnim odnosima u državnim organima koji se primenjivao na državne organe, a shodnom primenom i na pokrajinske organe i organe lokalne samouprave, na koji način nisu uvažene specifičnosti u radu pokrajina i lokalne samouprave. Novi Zakon prihvata osnovna načela službeničkog sistema što čini njegovu osnovnu postavku zasnovanu na načelima profesionalizacije i depolitizacije kadrova oslobođenih od političkog uticaja koji bi mogao da spreči njihov karijerni razvoj i napredovanje u službi.
Akt o pravima i odgovornostima službenika iz radnog odnosa se donosi u formi rešenja i ima karakter upravnog akta.

Ključne reči: autonomne pokrajine, lokalna samouprava, zaposleni, službenici, načela Zakona, žalba, upravni spor, inspekcijski nadzor.