Usaglašavanje zakonodavstva Bosne i Hercegovine sa pravom Evropske unije

UDK: 340.137(4-672EU:497.6)

USAGLAŠAVANJE ZAKONODAVSTVA BOSNE I HERCEGOVINE SA PRAVOM EVROPSKE UNIJE
Prof. dr Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.
Prof. dr Marina M. Simović, sekretar u Ombudsmanu za djecu Republike Srpske i Fakultet pravnih nauka Panevropskog univerziteta „Apeiron“ u Banjoj Luci.

Rezime: Bosna i Hercegovina je potpisala Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju na osnovu kojeg je donesena Odluka o instrumentima za usaglašavanje procesnog zakonodavstva Bosne i Hercegovine u pravnu stečevinu Evropske unije. Stoga se mora brže raditi, između ostalog, i na reformi krivičnog procesnog zakonodavstva u BiH, kako bi se preuzele i uspostavile krivične procesne procedure po kojima će pravosudni organi i druge institucije vezane za njih (tužilaštvo, sud, policija, određene bezbjednosne agencije i dr) postupati na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini. Proces preuzimanja i usaglašavanja odvija se u skladu sa odlukom o planu aktivnosti za realizacije programa preuzimanja tehničkih propisa. Ovom odlukom su resorna ministarstva zadužena za preuzimanje relevantnih direktiva.
U radu se, između ostalog, ukazuje nivo usaglašenosti krivičnog procesnog zakonodavstva Bosne i Hercegovine sa pravom Evropske unije, odnosno nivo do kojeg je Bosna i Hercegovina u međuvremenu stigla. Preuzimanjem evropske legislative istovremeno se izgrađuje kapacitet kvaliteta pravosuđa BiH, što se može uraditi u okviru vlastite infrastrukture po prihvatljivoj pravnoj nomenklaturi koja je bitna, prihvaćena i priznata u zemljama članicama Evropske unije.

Ključne riječi: direktiva, procesno zakonodavstvo, procesni standardi, reforma, legislativa.

Kriminološki aspekti nasilja i diskriminacije nad djecom školske dobi u Bosni i Hercegovini

UDK: 343.59-057.874(497.6)
343.8:[343.59:373(497.6)

KRIMINOLOŠKI ASPEKTI NASILJA I DISKRIMINACIJE NAD DJECOM ŠKOLSKE DOBI U BOSNI I HERCEGOVINI
Prof. dr Osman Jašarević, vanredni profesor, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.
Prof. dr Marina M. Simović, sekretar u Ombudsmanu za djecu Republike Srpske i vanredni profesor Fakulteta pravnih nauka Panevropskog univerziteta “Apeiron” u Banjoj Luci.
Farah Fazlagić, Bechler.

Rezime: Manje-više svi oblici nasilja su u određenom smislu devijantna, delinkventna ponašanja, odnosno akti nasilja. Nasilje predstavlja vrlo drsku i bezobzirnu primjenu fizičke sile, psihičke i druge protivpravne prijetnje u smislu protivzakonitog povrjeđivanja čovjeka i građanina. Nasilje se najčešće manifestuje na ulici, na poslu, sportskim terenima, priredbama i drugim javnim skupovima, u porodici, obdaništima, osmogodišnjim i srednjim školama, među djecom školske dobi i vršnjacima.
Akti nasilja se manifestuju u vidu krvnih delikata, porodičnog nasilja, delikta protiv čovječnosti, terorizma, zatim u vidu političke delinkvencije (politička ubistva) i dr. Bitna obilježja nasilja su sklonost ka iživljavanju i drskom ponašanju, bez razumnog povoda na prinuđivanje drugog da trpi takvo ponašanje, čime se teško vrijeđa njegovo dostojanstvo, ugled ili ugrožava fizički integritet.
Diskriminacija je svako razlikovanje, isključenje ili ograničenje provedeno na osnovu pola, vjere, rase u smislu ograničavanja prava, podjela prema različitim osobinama, pravnoj nejednakosti u međunarodnim odnosima ili diskriminacija ljudskih prava i osnovnih sloboda na političkom, ekonomskom, socijalnom, kulturnom, građanskom ili bilo kojem drugom planu.

Ključne riječi: nasilje – diskriminacija, devijantno ponašanje, nasilnik – diskriminator, djeca – vršnjaci, škola, prevencija.

Osnovna obilježja maloljetničkog krivičnog prava u Federaciji Bosne i Hercegovine (II deo)

UDK:343.211.3-053.6(497.6)
343.91-053.6(497.6)

OSNOVNA OBILJEŽJA MALOLJETNIČKOG KRIVIČNOG PRAVA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE (II deo)
Prof. dr sc. Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.
Elma Datzer, istraživač u Centru za istraživanje politike suprotstavljanja kriminalitetu u Sarajevu.

Rezime: U većini država pravni je položaj maloljetnih počinitelja krivičnih djela posebno uređen. Takav se cjelovit sistem propisa često naziva maloljetničko krivično pravo. Budući da su djeca i mladi nedovoljno psihički zreli i da se njihova postupanja ne mogu izjednačiti sa postupanjima odraslih, obično taj sistem propisa podrazumijeva određene specifičnosti u pogledu postupka i mjera i sankcija koje se mogu primijeniti. Njihova svrha nije kao kod punoljetnih počinitelja samo utvrđivanje okolnosti djela i krivice počinitelja, nego odgoj, preodgoj i resocijalizacija djece i mladih. U Bosni i Hercegovini, odnosno Federaciji Bosne i Hercegovine je početkom 2015. godine stupio na snagu Zakon o zaštiti i postupanju s djecom i maloljetnicima u krivičnom postupku. Budući da se radi o recentnoj zakonodavnoj aktivnosti, u radu se sa namjerom opisivanja položaja maloljetnika u krivičnom pravu u Federaciji Bosne i Hercegovine raspravio sistem mjera i krivičnih sankcija koji se prema ovom zakonu mogu izreći za djecu i maloljetne počinitelje krivičnih djela, svrha i uslovi za njihovo izricanje, te izložena osnovna obilježja postupka, sa posebnim osvrtom na činjenice koje se utvrđuju u ovom postupku. Na osnovu spomenute analize i rasprave može se zaključiti da je pravni položaj djece i maloljetnih počinitelja krivičnih djela u Federaciji Bosne i Hercegovine različit u odnosu na punoljetna lica u pogledu niza elemenata, kao što su poseban sistem mjera i sankcija, supsidijarnost u njihovom izboru, obazrivost i hitnost u postupanju suda i drugih organa, pravo na odbranu uz pomoć branioca bez ograničenja, isključenje javnosti postupka. Maloljetničko krivično pravo je u Bosni i Hercegovini, odnosno Federaciji Bosne i Hercegovine u normativnom smislu na tragu modernih krivičnopravnih rješenja, na čijoj afirmaciji treba nastaviti raditi.

Ključne riječi: maloljetničko krivično pravo, mjere i sankcije prema maloljetnicima, odgoj i preodgoj maloljetnika.

Osnovna obilježja maloljetničkog krivičnog prava u Federaciji Bosne i Hercegovine (I deo)

UDK: 343.211.3-053.6(497.6)
343.91-053.6(497.6)

OSNOVNA OBILJEŽJA MALOLJETNIČKOG KRIVIČNOG PRAVA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE (I deo)
Prof. dr sc. Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.
Lejla Datzer, istraživač u Centru za istraživanje politike suprotstavljanja kriminalitetu u Sarajevu.

Rezime: U većini država pravni je položaj maloljetnih počinitelja krivičnih djela posebno uređen. Takav se cjelovit sistem propisa često naziva maloljetničko krivično pravo. Budući da su djeca i mladi nedovoljno psihički zreli i da se njihova postupanja ne mogu izjednačiti sa postupanjima odraslih, obično taj sistem propisa podrazumijeva određene specifičnosti u pogledu postupka i mjera i sankcija koje se mogu primijeniti. Njihova svrha nije kao kod punoljetnih počinitelja samo utvrđivanje okolnosti djela i krivice počinitelja, nego odgoj, preodgoj i resocijalizacija djece i mladih. U Bosni i Hercegovini, odnosno Federaciji Bosne i Hercegovine je početkom 2015. godine stupio na snagu Zakon o zaštiti i postupanju s djecom i maloljetnicima u krivičnom postupku. Budući da se radi o recentnoj zakonodavnoj aktivnosti, u radu se sa namjerom opisivanja položaja maloljetnika u krivičnom pravu u Federaciji Bosne i Hercegovine raspravio sistem mjera i krivičnih sankcija koji se prema ovom zakonu mogu izreći za djecu i maloljetne počinitelje krivičnih djela, svrha i uslovi za njihovo izricanje, te izložena osnovna obilježja postupka, sa posebnim osvrtom na činjenice koje se utvrđuju u ovom postupku. Na osnovu spomenute analize i rasprave može se zaključiti da je pravni položaj djece i maloljetnih počinitelja krivičnih djela u Federaciji Bosne i Hercegovine različit u odnosu na punoljetna lica u pogledu niza elemenata, kao što su poseban sistem mjera i sankcija, supsidijarnost u njihovom izboru, obazrivost i hitnost u postupanju suda i drugih organa, pravo na odbranu uz pomoć branioca bez ograničenja, isključenje javnosti postupka. Maloljetničko krivično pravo je u Bosni i Hercegovini, odnosno Federaciji Bosne i Hercegovine u normativnom smislu na tragu modernih krivičnopravnih rješenja, na čijoj afirmaciji treba nastaviti raditi.

Ključne riječi: maloljetničko krivično pravo, mjere i sankcije prema maloljetnicima, odgoj i preodgoj maloljetnika.

Krivičnoprocesni aspekti nalaza i mišljenja vještaka i njegove specifičnosti (II deo)

UDK: 343.147/.148(497.6)

KRIVIČNOPROCESNI ASPEKTI NALAZA I MIŠLJENJA VJEŠTAKA I NJEGOVE SPECIFIČNOSTI (II deo)
Prof. dr sc Osman Jašarević, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku.

Rezime: Među radnjama dokazivanja u krivičnom postupku posebno mjesto zauzima vještačenje. Uloga, zadaci i obaveze vještaka se suštinski nisu promijenili bez obzira na aktuelnu reformu krivičnog zakonodavstva kako kod nas tako i šire u državama regiona, a i dalje su prisutni isti problemi koji su postojali i prije započinjanja promjena u krivičnom procesnom pravu, odnosno krivičnom postupku u posljednjem desetljeću. Odgovori na pitanja koja po naredbi suda treba da da vještak često nisu jednostavna, niti se na njih može odmah dati odgovor. Davanje stručnog nalaza, zaključka i mišljenja zavisi od čitavog niza faktora, okolnosti i prethodnih procesnih radnji, odnosno drugih predvještačenja. O procesnopravnoj prirodi vještačenja, dužnostima i pravima vještaka, kontroli vještačenja, nagradama i naknadama za vještačenje, ulozi stručnih konsultanata i drugim specifičnostima ove radnje dokazivanja govori ovaj naučno-stručni rad.

Ključne riječi: vještačenje – istražna radnja dokazivanja; dužnosti i prava vještaka; principi, postupak i metode vještačenja; nalaz; mišljenje i zaključak; stručni saradnici; naredba o vještačenju; odluka suda.

Krivičnoprocesni aspekti nalaza i mišljenja vještaka i njegove specifičnosti (I deo)

UDK: 343.147/.148(497.6)

KRIVIČNOPROCESNI ASPEKTI NALAZA I MIŠLJENJA VJEŠTAKA I NJEGOVE SPECIFIČNOSTI (I deo)
Prof. dr sc Osman Jašarević, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku.

Rezime: Među radnjama dokazivanja u krivičnom postupku posebno mjesto zauzima vještačenje. Uloga, zadaci i obaveze vještaka se suštinski nisu promijenili bez obzira na aktuelnu reformu krivičnog zakonodavstva kako kod nas tako i šire u državama regiona, a i dalje su prisutni isti problemi koji su postojali i prije započinjanja promjena u krivičnom procesnom pravu, odnosno krivičnom postupku u posljednjem desetljeću. Odgovori na pitanja koja po naredbi suda treba da da vještak često nisu jednostavna, niti se na njih može odmah dati odgovor. Davanje stručnog nalaza, zaključka i mišljenja zavisi od čitavog niza faktora, okolnosti i prethodnih procesnih radnji, odnosno drugih predvještačenja. O procesnopravnoj prirodi vještačenja, dužnostima i pravima vještaka, kontroli vještačenja, nagradama i naknadama za vještačenje, ulozi stručnih konsultanata i drugim specifičnostima ove radnje dokazivanja govori ovaj naučno-stručni rad.

Ključne riječi: vještačenje – istražna radnja dokazivanja; dužnosti i prava vještaka; principi, postupak i metode vještačenja; nalaz; mišljenje i zaključak; stručni saradnici; naredba o vještačenju; odluka suda.

Krivičnopravni sistem odmjeravanja kazni u bosanskohercegovačkom krivičnom zakonodavstvu (II deo)

UDK: 343.234/.235(497.6)
343.2.01

KRIVIČNOPRAVNI SISTEM ODMJERAVANJA KAZNI U BOSANSKOHERCEGOVAČKOM
Prof. dr Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku.

Rezime: Ovaj članak razmatra sistem relativnog određivanja ili propisivanja kazni koji je prihvaćen u krivičnom zakonodavstvu BiH, koji ima dvojako značenje. To znači da sve kazne u određenim krivičnim okvirima imaju svoju najmanju i najveću mjeru, donju i gornju granicu, ispod koje i iznad koje te kazne ne mogu biti izricane. Te granice predstavljaju opšti minimum i opšti maksimum određene vrste kazne i označavaju tzv. opšti krivični okvir te vrste kazne.
Metod relativnog određivanja kazni znači da pored opštih krivičnih okvira postoje i tzv. posebni krivični okviri za svako pojedino krivično djelo koje je određeno u posebnom dijelu krivičnog zakona.
Metod alternacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio kaznu zatvora i novčanu kaznu s tim da se može izreći samo jedna od tih kazni.
Metod kumulacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio novčanu kaznu i kaznu zatvora s tim da se počiniocu imaju izreći obje te kazne.
Kad se radi o kazni zatvora kao glavnoj krivičnoj sankciji u pravilu se pri njenom određivanju koristi manji broj tipiziranih krivičih okvira sa jednim brojem standardnih posebnih minimuma odnosno standardiziranih posebnih maksimuma. U tom smislu standardni posebni minimumi kazne zatvora su: tri mjeseca, šest mjeseci, jedna godina, dvije godine, tri godine, pet godina i deset godina.
Standardni posebni maksimumi su: šest mjeseci, jedna godina, tri godine, pet godina, osam godina, deset godina, dvanaest godina, petnaest godina, dvadeset godina i dugotrajne vremene kazne. Ovo stoga što se smatra da manji broj tipiziranih krivičnih okvira više odgovara principu individualizacije kazne i pravilnijem upoređivanju pojedinih krivičnih djela prema njihovoj težini s obzirom na stepen njihove štetnosti.
Ključne riječi: sistem određivanja kazni, KZ BiH, Entitetski KZ, KZBD, krivična sankcija – kazna, odmjeravanje kazne.

Krivičnopravni sistem odmeravanja kazni u bosanskohercegovačkom krivičnom zakonodavstvu (I deo)

UDK: 343.234/.235(497.6)
343.2.01

KRIVIČNOPRAVNI SISTEM ODMJERAVANJA KAZNI U BOSANSKOHERCEGOVAČKOM KRIVIČNOM ZAKONODAVSTVU
(I deo)
Prof. dr Osman N. Jašarević, Pravni fakultet Univerzi-teta u Travniku.

Rezime: Ovaj članak razmatra sistem relativnog određivanja ili propisivanja kazni koji je prihvaćen u krivičnom zakonodavstvu BiH, koji ima dvojako značenje. To znači da sve kazne u određenim krivičnim okvirima imaju svoju najmanju i najveću mjeru, donju i gornju granicu, ispod koje i iznad koje te kazne ne mogu biti izricane. Te granice predstavljaju opšti minimum i opšti maksimum određene vrste kazne i označavaju tzv. opšti krivični okvir te vrste kazne.
Metod relativnog određivanja kazni znači da pored opštih krivičnih okvira postoje i tzv. posebni krivični okviri za svako pojedino krivično djelo koje je određeno u posebnom dijelu krivičnog zakona.
Metod alternacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio kaznu zatvora i novčanu kaznu s tim da se može izreći samo jedna od tih kazni.
Metod kumulacije znači da je zakonodavac za neko krivično djelo odredio sankciju na način da je predvidio novčanu kaznu i kaznu zatvora s tim da se počiniocu imaju izreći obje te kazne.
Kad se radi o kazni zatvora kao glavnoj krivičnoj sankciji u pravilu se pri njenom određivanju koristi manji broj tipiziranih krivičih okvira sa jednim brojem standardnih posebnih minimuma odnosno standardiziranih posebnih maksimuma. U tom smislu standardni posebni minimumi kazne zatvora su: tri mjeseca, šest mjeseci, jedna godina, dvije godine, tri godine, pet godina i deset godina.
Standardni posebni maksimumi su: šest mjeseci, jedna godina, tri godine, pet godina, osam godina, deset godina, dvanaest godina, petnaest godina, dvadeset godina i dugotrajne vremene kazne. Ovo stoga što se smatra da manji broj tipiziranih krivičnih okvira više odgovara principu individualizacije kazne i pravilnijem upoređivanju pojedinih krivičnih djela prema njihovoj težini s obzirom na stepen njihove štetnosti.
Ključne riječi: sistem određivanja kazni, KZ BiH, Entitetski KZ, KZBD, krivična sankcija – kazna, odmjeravanje kazne.