Krivičnoprocesni aspekti nalaza i mišljenja vještaka i njegove specifičnosti (II deo)
UDK: 343.147/.148(497.6)
KRIVIČNOPROCESNI ASPEKTI NALAZA I MIŠLJENJA VJEŠTAKA I NJEGOVE SPECIFIČNOSTI (II deo)
Prof. dr sc Osman Jašarević, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku.
Rezime: Među radnjama dokazivanja u krivičnom postupku posebno mjesto zauzima vještačenje. Uloga, zadaci i obaveze vještaka se suštinski nisu promijenili bez obzira na aktuelnu reformu krivičnog zakonodavstva kako kod nas tako i šire u državama regiona, a i dalje su prisutni isti problemi koji su postojali i prije započinjanja promjena u krivičnom procesnom pravu, odnosno krivičnom postupku u posljednjem desetljeću. Odgovori na pitanja koja po naredbi suda treba da da vještak često nisu jednostavna, niti se na njih može odmah dati odgovor. Davanje stručnog nalaza, zaključka i mišljenja zavisi od čitavog niza faktora, okolnosti i prethodnih procesnih radnji, odnosno drugih predvještačenja. O procesnopravnoj prirodi vještačenja, dužnostima i pravima vještaka, kontroli vještačenja, nagradama i naknadama za vještačenje, ulozi stručnih konsultanata i drugim specifičnostima ove radnje dokazivanja govori ovaj naučno-stručni rad.
Ključne riječi: vještačenje – istražna radnja dokazivanja; dužnosti i prava vještaka; principi, postupak i metode vještačenja; nalaz; mišljenje i zaključak; stručni saradnici; naredba o vještačenju; odluka suda.
Valutna obaveza u ekstremno promenjenim okolnostima
UDK: 347.91:336.717.061
VALUTNA OBAVEZA U EKSTREMNO PROMENJENIM OKOLNOSTIMA
Prof. dr Zoran Ivošević, sudija Vrhovnog suda i redovni profesor Pravnog fakulteta Union u penziji.
Rezime: Prvobitna odredba o valutnoj obavezi iz člana 395. Zakona o obligacionim odnosima predviđala je da se dinarska plaćanja obaveze utvrđene u stranoj valuti vrše po kursu u trenutku nastanka obaveze. Njena primena u uslovima hiperinflacije u prvim godinama poslednje decenije prošlog veka izlagala je, zbog potpunog nestanka supstance obaveze, nepodnošljivoj nepravdi poverioca, pa je pod uticajem sudske prakse došlo do noveliranja člana 395. Zakona o obligacionim odnosima utoliko što je predviđeno da se dinarska naplata vrši po kursu u trenutku ispunjenja obaveze. Mnogo godina kasnije i novelirana odredba ispoljila je slabost kada su korisnici dugoročnih kredita u švajcarskim francima koji ih isplaćuju u dinarskim ratama zapali u nevolju usled ekstremno povećanog kursa pomenute valute prema dinaru. Autor ovog teksta smatra da postoje razlozi za raskid ugovora usled promenjenih okolnosti. Ali on ide i dalje, jer smatra da i novelirani propis valja novelirati, dopunom člana 395. Zakona o obligacionim odnosima sa dva nova stava, kojima se određuje mera podnošljivog i prag nepodnošljivog rizika.
Ključne reči: valutna obaveza, ekstremne promene okolnosti, prvobitni član 395. ZOO, načelno mišljenje Vrhovnog suda Srbije, novelirani član 395. ZOO, mera podnošljivog i prag nepodnošljivog rizika.
Prestanak statusa člana društva i prestanak komanditnog društva
UDK: 347.72.04(497.11)
PRESTANAK STATUSA ČLANA DRUŠTVA I PRESTANAK KOMANDITNOG DRUŠTVA
Dr Milovan Milić, dipl. pravnik.
Rezime: Komanditno društvo je privredno društvo čiji je pravni položaj, a naročito osnivanje, upravljanje, statusne promene, promena njegove pravne forme, prestanak i druga pitanja od značaja za njegov pravni položaj, uređen Zakonom o privrednim društvima.
Pravni položaj komanditnog društva, a naročito napred navedena pitanja, kao i druga pitanja od značaja za pravni položaj komanditnog društva, uređena su, kao i za svako privredno društvo, u osnovnim odredbama Zakona o privrednim društvima, koji uređuje pravnu formu komanditnog društva i u drugim odredbama ovog zakona.
Uređujući prestanak statusa člana društva i prestanak komanditnog društva, prvo su uređeni prestanak statusa komplementara i komanditora i promena pravne forme, a potom prestanak komanditnog društva.
U okviru prestanka statusa komplementara i komanditora predviđen je slučaj kada komanditno društvo ne prestaje i prava naslednika u slučaju smrti komanditora, ako je fizičko lice, odnosno prestanka komanditora, ako je pravno lice.
A u okviru promene pravne forme predviđeni su slučajevi kada dolazi do promene pravne forme komanditnog društva u druge pravne forme, odnosno u preduzetnika, u kom slučaju se pokreće postupak prinudne likvidacije, i da se izvršene promene registruju u skladu sa zakonom o registraciji.
Kada uređuje prestanak komanditnog društva, Zakon o privrednim društvima u celini ne uređuje prestanak ovog društva već upućuje da se na prestanak komanditnog društva shodno1) primenjuju odredbe ovog zakona o prestanku ortačkog društva.
Ključne reči: prestanak statusa člana društva i prestanak komanditnog društva, odnosno prestanak statusa komplementara i komanditora i promena pravne forme, kao i prestanak komanditnog društva.
Upravno postupanje u novom Zakonu o opštem upravnom postupku
UDK: 35.077.3(497.11)
UPRAVNO POSTUPANJE U NOVOM ZAKONU O OPŠTEM UPRAVNOM POSTUPKU
Ljubodrag Pljakić, sudija Vrhovnog suda Srbije u penziji.
Rezime: Novi Zakon o opštem upravnom postupku (primenjuje se od 1. 6. 2017. godine) je jedan od pet ključnih procesnih zakona u Srbiji. Drugi je zakon ove vrste posle Drugog svetskog rata.
U referatu su obrađeni načini postupanja u upravnom postupku kroz donošenje upravnih akata, garantnih akata,upravnih ugovora, upravnih radnji i pružanja javnih usluga. Da bi ova tema bila zaokružena prethodno su obrađena nova načela Zakona koja nisu postojala u prethodnom Zakonu.
Referat treba da doprinese boljem razumevanju Zakona što je od značaja, u prvom redu, za njegovu praktičnu primenu kod organa uprave i upravnog sudstva.
Ključne reči: upravna stvar, upravni akti, garantni akti, upravni ugovori, upravne radnje, pružanje javnih usluga.
Krivično delo falsifikovanje isprave iz člana 355. KZ u sudskoj praksi
UDK: 343.522/.523
KRIVIČNO DELO FALSIFIKOVANJE ISPRAVE IZ ČLANA 355. KZ U SUDSKOJ PRAKSI
Dragan Kalaba, zamenik višeg javnog tužioca u Čačku.
Rezime: Krivično delo falsifikovanje isprave iz člana 355. KZ jeste osnovno i opšte krivično delo iz grupe krivičnih dela protiv pravnog saobraćaja. Ostala krivična dela iz pomenute grupe krivičnih dela se ili odnose na posebne isprave ili pak na posebne radnje izvršenja, a u vezi sa ispravama. U radu je učinjen napor prvenstveno da se prikažu mnogobrojne i raznovrsne životne situacije, u vezi sa prometom isprava.
Ključne reči: krivično delo, isprave, pravni saobraćaj.
Krivičnoprocesni aspekti nalaza i mišljenja vještaka i njegove specifičnosti (I deo)
UDK: 343.147/.148(497.6)
KRIVIČNOPROCESNI ASPEKTI NALAZA I MIŠLJENJA VJEŠTAKA I NJEGOVE SPECIFIČNOSTI (I deo)
Prof. dr sc Osman Jašarević, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku.
Rezime: Među radnjama dokazivanja u krivičnom postupku posebno mjesto zauzima vještačenje. Uloga, zadaci i obaveze vještaka se suštinski nisu promijenili bez obzira na aktuelnu reformu krivičnog zakonodavstva kako kod nas tako i šire u državama regiona, a i dalje su prisutni isti problemi koji su postojali i prije započinjanja promjena u krivičnom procesnom pravu, odnosno krivičnom postupku u posljednjem desetljeću. Odgovori na pitanja koja po naredbi suda treba da da vještak često nisu jednostavna, niti se na njih može odmah dati odgovor. Davanje stručnog nalaza, zaključka i mišljenja zavisi od čitavog niza faktora, okolnosti i prethodnih procesnih radnji, odnosno drugih predvještačenja. O procesnopravnoj prirodi vještačenja, dužnostima i pravima vještaka, kontroli vještačenja, nagradama i naknadama za vještačenje, ulozi stručnih konsultanata i drugim specifičnostima ove radnje dokazivanja govori ovaj naučno-stručni rad.
Ključne riječi: vještačenje – istražna radnja dokazivanja; dužnosti i prava vještaka; principi, postupak i metode vještačenja; nalaz; mišljenje i zaključak; stručni saradnici; naredba o vještačenju; odluka suda.
Zašto ne postoji proceduralna pravda
UDK: 340.12/.13
340.114
ZAŠTO NE POSTOJI PROCEDURALNA PRAVDA
Dr Dragan M. Mitrović, redovni profesor Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu.
Rezime: Od sredine prošlog veka obnovljeno je a zatim pojačano interesovanje za prirodnopravna istraživanja. To je vreme kada su se pojavila nova shvatanja koja zagovaraju postojanje različitih vrsta pravde (korporativne, solidarne, organizacione, međunarodne itd). To važi i za proceduralnu pravdu. Najpoznatiji zagovornici shvatanja o postojanju proceduralne pravde su Dž. Rols i O. Hefe, a zatim L. Fuler, H. Hart, R. Dvorkin, P. Koler, M. Van den Bos i drugi.
Uprkos tome, cilj ovog rada nije da podrži ideju o postojanju proceduralne pravde, za šta se zalažu navedeni pisci, već da je ospori. To će biti pokazano pozivanjem na očigledno: da je pravda sinonim za istinitost, a ne za ispravnost na kojoj pomenuti pisci grade pojam proceduralne pravde. Istinitost se odnosi na ono što jeste, što postoji, a ispravnost na pravilno i precizno izvođenje odgovarajućih postupaka. U protivnom, zasnivanje proceduralne pravde na istinitosti predstavljalo bi svojevrstan contradictio in adiecto nastao brkanjem pravednosti i proceduralnosti.
Budući da se ne radi o istim već povezanim pojmovima, istinitost i ispravnost se ne podudaraju, isto kao što se ne podudaraju pravda i pravo. Nešto što je istinito ne mora da bude ispravno. I obrnuto, nešto što je ispravno ne mora da bude istinito. Očigledno, reč je o odnosu cilja (istinitosti, pravde i pravičnosti) i sredstva (ispravnosti, korektnosti, preciznosti, pouzdanosti itd, rečju solidnosti). Takav odnos istinitosti i ispravnosti, samu ispravnost prikazuje kao sredstvo za pravilnu primenu prava, a tek zatim i u drugom redu kao sredstvo za moguće postizanje pravičnosti u pravu. O pravdi tu ne može biti ni reči. Navedeni odnos pokazuje još nešto: da samo materijalna pravna pravila mogu da budu pravedna, dok to ne može da bude slučaj sa proceduralnim pravilima.
Razmatranje odnosa istinitosti i ispravnosti na primeru stvarno postojeće pravde i stvarno nepostojeće proceduralne pravde, pokreće još jedno važno pitanje: odnosa materijalnih (supstancijalnih) i formalnih (proceduralnih) pravnih pravila. Budući da njih nije moguće jasno i do kraja razgraničiti, to se materijalna pravila koja se odnose na procedure proglašavaju proceduralnim, sve to kako bi se proceduralnim pravilima i pozitivnom pravu pribavio oreol pravednosti. To se ne može prihvatiti kao tačno jer, npr, princip nepristrasnosti ili princip poštenja (fairness), koji se pogrešno smatraju proceduralnim, stvarno pripadaju materijalnom pravu.
U još dubljoj senci nalazi se pitanje odnosa prirodnog i pozitivnog prava. Izgleda da se istrajavanje na postojanju proceduralne pravde može smatrati zakasnelim odgovorom pripadnika pozitivističke jurisprudencije. Neobično je da se za postojanje proceduralne pravde zalažu i pisci koji izvorno pripadaju pravcu prirodnopravne jurisprudencije. Izgleda da je i jednima i drugima cilj da pozitivno pravo prikažu kao pravedno. Samo, u ovom slučaju nije reč o konstruktu već o simulakrumu.
Između istinitosti pravde i ispravnosti procedure nalazi se pravičnost kao mesto povremenog susretanja pravde i procedure. Dakle, proceduralna pravda ne postoji. Ali, pravda postoji, samo ona nije proceduralna, što nije ni pravičnost. Procedura je jedino ispravno sredstvo prava, ali pravo nije jedino ispravno sredstvo pravde.
Ključne reči: pravda, pravičnost, istinitost, ispravnost, proceduralno pravo, proceduralna pravda.
Ostvarivanje prava na invalidsku penziju usled povrede na radu i profesionalnog oboljenja
UDK: 364.324(497.11)
331.45/.47
OSTVARIVANJE PRAVA NA INVALIDSKU PENZIJU USLED POVREDE NA RADU I PROFESIONALNOG OBOLJENJA
Branka Banović, Zavod za sudsku medicinu u Nišu, doktorand na Pravnom fakultetu u Nišu.
Rezime: Osnov za uređivanje osiguranja od povreda na radu i profesionalnih oboljenja sadržan je u Konvenciji MOR-a br. 102 o najnižim standardima socijalne sigurnosti iz 1952. godine i Konvenciji br. 121 o davanjima za slučaj nesreće na poslu i profesionalnih bolesti iz 1964. godine, koje promovišu dostojanstven rad u smislu podjednake mogućnosti za žene i muškarce da dobiju dostojanstven i produktivan posao u uslovima slobode i jednakosti, bezbednosti i ljudskog dostojanstva.
Pravo na invalidsku penziju predstavlja značajno pravo u sistemu penzijskog i invalidskog osiguranja. Kao i druga prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja i ovo pravo je regulisano Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju („Sl. glasnik RS“, br. 34/2003, 64/2004 – odluka US, 84/2004 – dr. zakon, 85/2005, 101/2005 – dr. zakon, 63/2006 – odluka USRS, 5/2009, 107/2010, 93/2012, 62/2013, 108/2013, 75/2014 i 142/2014 ).
S obzirom da se prava po osnovu povrede na radu i profesionalnog oboljenja u našem zakonodavstvu u najvećem broju ostvaruju kroz sistem zdravstvenog i penzijskog i invalidskog osiguranja, u radu su prikazani upravo osnovi za ostvarivanje prava na invalidsku penziju usled povrede na radu i profesionalnih oboljenja osiguranika.
Ključne reči: povreda na radu, profesionalno oboljenje, konvencije MOR-a, zdravstveno osiguranje, penzijsko i invalidsko osiguranje.
Mere za nepoštovanje radne discipline, odnosno povredu radnih obaveza sa poesbnim osvrtom na meru opomene sa najavom otkaza
UDK: 331.62/.64
MERE ZA NEPOŠTOVANJE RADNE DISCIPLINE, ODNOSNO POVREDU RADNIH OBAVEZA SA POSEBNIM OSVRTOM NA MERU OPOMENE SA NAJAVOM OTKAZA
Mr Vesna Bilbija, sudijski pomoćnik, u zvanju savetnik, arbitar/miritelj kod Republičke agencije za mirno rešavanje radnih sporova.
Rezime: Prema odredbama člana 179a Zakona o radu, poslodavac može zaposlenom za povredu radne obaveze, odnosno nepoštovanje radne discipline da, ako smatra da postoje olakšavajuće okolnosti ili da povreda radne obaveze, odnosno nepoštovanje radne discipline, nije takve prirode da zaposlenom treba da otkaže ugovor o radu, umesto otkaza, izrekne jednu od sledećih mera:
1) privremeno udaljenje sa rada bez naknade zarade, u trajanju od 15 radnih dana;
2) novčanu kaznu u iznosu do 20% osnovne zarade zaposlenog za mesec u kome je novčana kazna izrečena, u trajanju do tri meseca, koja se izvršava obustavom od zarade, na osnovu rešenja poslodavca o izrečenoj meri;
3) opomenu sa najavom otkaza u kojoj se navodi da će poslodavac zaposlenom otkazati ugovor o radu bez ponovnog upozorenja, ako u narednom roku od šest meseci učini istu povredu radne obaveze ili nepoštovanje radne discipline.
U ovom radu učinjen je poseban osvrt na meru opomene sa najavom otkaza. Navedena mera bila je obilato zastupljena u sistemu disciplinskih mera do 90-ih godina prošlog veka, kada je izraženo vaspitno-moralno dejstvo bilo njeno osnovno obeležje i differentia specifica u odnosu na sve druge mere. Pored istorijskog, u ovom radu učinjen je osvrt na meru opomene sa najavom otkaza i u svetlu novih zakonskih rešenja.
Ključne reči: disciplinska odgovornost, disciplinska mera, radna obaveza, radna disciplina, moralno-vaspitno dejstvo, opomena sa najavom otkaza.
Položaj političkih stranaka nacionalnih manjina u izbornom postupku u Republici Srbiji
UDK: 342.724/.728:321.022(497.11)
329(497.11)
323.1/.2(497.11)
POLOŽAJ POLITIČKIH STRANAKA NACIONALNIH MANJINA U IZBORNOM POSTUPKU U REPUBLICI SRBIJI
Radojka Marinković, sudija Upravnog suda.
Rezime: Predmet rada je razmatranje pitanja o nadležnosti i kriterijumima na osnovu kojih izborne komisije odlučuju o priznavanju položaja političke stranke nacionalne manjine podnosiocu proglašene izborne liste i posle donošenja Zakona o političkim strankama koji, između ostalog, definiše pojam i uređuje postupak registracije političke stranke nacionalne manjine i koji prema predmetu svog uređenja predstavlja lex specialis u odnosu na izborne propise. U radu je prikazan i pregled ustavne, sudske i izborne prakse na datu temu. Razmatrano pitanje je od bitnog uticaja, s obzirom na meru “pozitivne diskriminacije” radi obezbeđenja stvarne političke participacije nacionalnih manjina, ustanovljenu izmenama Zakona o izboru narodnih poslanika iz 2004. godine,1) kojom je političkim strankama nacionalnih manjina i koalicijama tih stranaka omogućeno da učestvuju u raspodeli mandata i kada su dobile manje od 5% glasova od ukupnog broja birača koji su glasali. Ova mera sadržana je i u propisima koji uređuju izborni postupak na pokrajinskom i lokalnom nivou. S obzirom da predmet proizlazi iz značaja političke reprezentacije i normativnog opredeljenja Republike Srbije za priznavanje i garantovanje individualnih i kolektivnih prava nacionalnih manjina koje žive na njenoj teritoriji, dat je kratak prikaz međunarodnih standarda i preporuka, te zakonodavnopravni okvir zaštite prava manjina u Republici Srbiji u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i jezika i pisma. Saglasno predmetu razmatranja, posebno su prikazani međunarodni standardi i preporuke za učešće manjina u javnoj vlasti, te zakonska rešenja o položaju manjina u izbornim zakonodavstvima zemalja u okruženju. Tema rada proizašla je iz spornih pravnih pitanja koja su se u praksi pojavila u izbornom procesu u izborima 2016. godine. Cilj rada je da ukaže na potrebu usklađivanja propisa iz oblasti izbornog prava sa kasnije donetim propisima koji su prema predmetu uređenja lex specialis u odnosu na pravna pitanja regulisana izbornim propisima, ali i obavezu poštovanja dostignutih nivoa zaštite manjinskih prava i obavezu poštovanja načela pravičnosti2) kroz obezbeđivanje ujednačene primene propisa u praksi.
Ključne reči: izbori, izborni postupak, političke stranke, nacionalne manjine, pozitivna diskriminacija, međunarodni standardi i preporuke, zaštita prava