NAČELO OPORTUNITETA U POSTUPANJU PREMA MALOLJETNICIMA U REPUBLICI SRPSKOJ: VASPITNA SVRHA I DISKRECIONA PRAKSA
OGLEDI: BOSNA I HERCEGOVINA
UDK: 343.131(497.6)
343.91-053.6
NAČELO OPORTUNITETA U POSTUPANJU PREMA MALOLJETNICIMA U REPUBLICI SRPSKOJ: VASPITNA SVRHA I DISKRECIONA PRAKSA
* Bojana Jeremić, MA, pomoćnik direktora, Centar za edukaciju sudija i javnih tužilaca u Republici Srpskoj, Banja Luka, Bosna i Hercegovina.
Rezime: Maloljetničko krivično pravo zahtijeva poseban pristup, zasnovan na principu najboljeg interesa djeteta, minimalnoj intervenciji i individualizaciji postupanja. U tom kontekstu, načelo oportuniteta omogućava tužiocu da, i pored postojanja zakonskih osnova za krivično gonjenje, procijeni svrsishodnost pokretanja ili nastavka postupka radi ostvarivanja vaspitne funkcije, prevencije budućih djela i socijalne reintegracije maloljetnika. Teorijski, oportunitet predstavlja funkcionalnu dopunu načela legaliteta, smanjujući rizik od stigmatizacije i negativnih posljedica formalnog krivičnog postupka.
Međunarodni standardi naglašavaju minimalnu intervenciju i primjenu alternativnih mjera, afirmišući oportunitet kao sredstvo diverzione i restorativne politike u maloljetničkom pravosuđu. Normativni okvir Republike Srpske omogućava tužiocu da odluči o nepokretanju ili obustavi postupka, uzimajući u obzir težinu djela, okolnosti izvršenja, ličnost maloljetnika i njegovu porodičnu i socijalnu situaciju, uključujući primjenu policijskog upozorenja i vaspitnih preporuka.
Statistički podaci iz perioda 2020–2024. godine pokazuju znatan broj odluka o nepokretanju postupka, što daje kontekst za dublju kvalitativnu analizu. Analiza sedam predmeta pokazuje da tužilaštvo oportunitet primjenjuje na osnovu individualne procjene, uzimajući u obzir težinu djela, ranije prestupe, porodični i socijalni kontekst, ličnost maloljetnika i spremnost porodice za vaspitno djelovanje. Primjena oportuniteta omogućava fokus na vaspitnu svrhu, a ne samo na represiju, čak i kod težih djela, kada maloljetnik iskazuje kajanje ili nadoknađuje štetu.
Zaključci ukazuju na značaj oportuniteta kao instrumenta individualizacije i humanizacije postupanja, ali istovremeno ističu potrebu za dodatnim normativnim preciziranjem kriterijuma, praćenjem odluka i jačanjem interdisciplinarne saradnje. Kada se promišljeno primjenjuje, načelo oportuniteta omogućava balansiranje između vaspitne svrhe i procesne efikasnosti, što je suštinski cilj maloljetničkog krivičnog prava.
Ključne riječi: maloljetničko krivično pravo, načelo oportuniteta, vaspitna funkcija, tužilačka diskrecija, najbolji interes djeteta, statistička analiza.
MONETIZACIJA KAZNE I USTAVNA OGRANIČENJA ZAKONODAVNE POLITIKE KAŽNJAVANJA U BOSNI I HERCEGOVINI (II deo)
OGLEDI: BOSNA I HERCEGOVINA
UDK: 343.8(497.6)
343.2.01(497.6)
MONETIZACIJA KAZNE I USTAVNA OGRANIČENJA ZAKONODAVNE POLITIKE KAŽNJAVANJA U BOSNI I HERCEGOVINI
(II deo)
* Filip Novaković, magistar prava, doktorand na Pravnom fakultetu Univerziteta u Zenici (područje: Krivično pravo). Dopisni član Bosnian-Herzegovinian American Academy of Arts and Sciences.
Rezime: Odluka Ustavnog suda Republike Srpske broj U-77/24 od 24. septembra 2025. godine predstavlja važan doprinos razvoju ustavnosudske prakse u Bosni i Hercegovini, jer reafirmiše materijalno shvatanje vladavine prava, jednakosti pred zakonom i individualizacije kazne. U osporenom članu 46a stav 3. Krivičnog zakonika RS, kojim je bila propisana obavezna zamjena kazne zatvora do jedne godine novčanom kaznom na zahtjev osuđenog, Sud je prepoznao povredu temeljnih ustavnih načela – prije svega pravne sigurnosti i zabrane diskriminacije po osnovu imovnog stanja. Odluka ukazuje na granice zakonodavne intervencije u sferi kaznene politike, te potvrđuje da sudska diskrecija u odmjeravanju kazne predstavlja ne samo procesnu već i ustavnu garanciju pravičnosti. Autor u radu analizira ustavnopravnu, krivičnopravnu i penološku dimenziju odluke, uz komparativni prikaz relevantne prakse ustavnih sudova i Evropskog suda za ljudska prava. Zaključuje se da odluka U-77/24 prevazilazi formalni okvir kontrole ustavnosti i afirmiše sud kao čuvara moralne racionalnosti zakonodavstva, čime doprinosi razvoju ustavne kulture i koncepta socijalne pravde u kaznenom sistemu Republike Srpske.
Ključne riječi: vladavina prava, jednakost pred zakonom, kaznena politika, individualizacija kazne, Ustavni sud Republike Srpske.
MONETIZACIJA KAZNE I USTAVNA OGRANIČENJA ZAKONODAVNE POLITIKE KAŽNJAVANJA U BOSNI I HERCEGOVINI (I deo)
OGLEDI: BOSNA I HERCEGOVINA
UDK: 343.8(497.6)
343.2.01(497.6)
MONETIZACIJA KAZNE I USTAVNA OGRANIČENJA ZAKONODAVNE POLITIKE KAŽNJAVANJA U BOSNI I HERCEGOVINI
(I deo)
* Filip Novaković, magistar prava, doktorand na Pravnom fakultetu Univerziteta u Zenici (područje: Krivično pravo). Dopisni član Bosnian-Herzegovinian American Academy of Arts and Sciences.
Rezime: Odluka Ustavnog suda Republike Srpske broj U-77/24 od 24. septembra 2025. godine predstavlja važan doprinos razvoju ustavnosudske prakse u Bosni i Hercegovini, jer reafirmiše materijalno shvatanje vladavine prava, jednakosti pred zakonom i individualizacije kazne. U osporenom članu 46a stav 3. Krivičnog zakonika RS, kojim je bila propisana obavezna zamjena kazne zatvora do jedne godine novčanom kaznom na zahtjev osuđenog, Sud je prepoznao povredu temeljnih ustavnih načela – prije svega pravne sigurnosti i zabrane diskriminacije po osnovu imovnog stanja. Odluka ukazuje na granice zakonodavne intervencije u sferi kaznene politike, te potvrđuje da sudska diskrecija u odmjeravanju kazne predstavlja ne samo procesnu već i ustavnu garanciju pravičnosti. Autor u radu analizira ustavnopravnu, krivičnopravnu i penološku dimenziju odluke, uz komparativni prikaz relevantne prakse ustavnih sudova i Evropskog suda za ljudska prava. Zaključuje se da odluka U-77/24 prevazilazi formalni okvir kontrole ustavnosti i afirmiše sud kao čuvara moralne racionalnosti zakonodavstva, čime doprinosi razvoju ustavne kulture i koncepta socijalne pravde u kaznenom sistemu Republike Srpske.
Ključne riječi: vladavina prava, jednakost pred zakonom, kaznena politika, individualizacija kazne, Ustavni sud Republike Srpske.
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST SA PRAVNIM OKVIROM U BIH (II deo)
OGLEDI BOSNA I HERCEGOVINA
UDK:343.62-055.2(497.6:4-6EU)
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST
SA PRAVNIM OKVIROM U BIH
(II deo)
* Prof. dr Mile Šikman, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci.
Rezime: Iako se Evropska unija više od 20 godina bavi problemom nasilja nad ženama, tek je 2024. godine usvojila pravni dokument kojim se na sveobuhvatan način tretira nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Riječ je o Direktivi Evropskog parlamenta i Savjeta o suzbijanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koja je usvojena u maju 2024. godine. Istovremeno, Evropski savjet je od marta 2024. godine otvorio pregovore o pristupanju Bosne i Hercegovine, kao zemlje koja je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji od 2022. godine. Navedeno podrazumijeva i neophodan stepen usklađenosti sa kriterijumima za članstvo, koji između ostalih obuhvataju i norme materijalnog krivičnog prava. Predmet analize u ovom radu jesu odredbe sadržane u pomenutoj direktivi, a koje se tiču suzbijanja nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Pored toga, prikazaćemo stepen usklađenosti i sa ostalim međunarodnopravnim dokumentima i pravnim dokumentima Evropske unije u ovoj oblasti, kao i pravce daljeg usklađivanja.
Ključne riječi: pravni okvir, krivično pravo, harmonizacija, usklađenost, Evropska unija, Bosna i Hercegovina.
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST SA PRAVNIM OKVIROM U BIH (II deo)
OGLEDI BOSNA I HERCEGOVINA
UDK:343.62-055.2(497.6:4-6EU)
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST
SA PRAVNIM OKVIROM U BIH
(II deo)
* Prof. dr Mile Šikman, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci.
Rezime: Iako se Evropska unija više od 20 godina bavi problemom nasilja nad ženama, tek je 2024. godine usvojila pravni dokument kojim se na sveobuhvatan način tretira nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Riječ je o Direktivi Evropskog parlamenta i Savjeta o suzbijanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koja je usvojena u maju 2024. godine. Istovremeno, Evropski savjet je od marta 2024. godine otvorio pregovore o pristupanju Bosne i Hercegovine, kao zemlje koja je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji od 2022. godine. Navedeno podrazumijeva i neophodan stepen usklađenosti sa kriterijumima za članstvo, koji između ostalih obuhvataju i norme materijalnog krivičnog prava. Predmet analize u ovom radu jesu odredbe sadržane u pomenutoj direktivi, a koje se tiču suzbijanja nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Pored toga, prikazaćemo stepen usklađenosti i sa ostalim međunarodnopravnim dokumentima i pravnim dokumentima Evropske unije u ovoj oblasti, kao i pravce daljeg usklađivanja.
Ključne riječi: pravni okvir, krivično pravo, harmonizacija, usklađenost, Evropska unija, Bosna i Hercegovina.
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST SA PRAVNIM OKVIROM U BIH (I deo)
OGLEDI BOSNA I HERCEGOVINA
UDK:343.62-055.2(497.6:4-6EU)
PRAVNI OKVIR EVROPSKE UNIJE PROTIV NASILJA NAD ŽENAMA I USKLAĐENOST
SA PRAVNIM OKVIROM U BIH
(I deo)
* Prof. dr Mile Šikman, Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci.
Rezime: Iako se Evropska unija više od 20 godina bavi problemom nasilja nad ženama, tek je 2024. godine usvojila pravni dokument kojim se na sveobuhvatan način tretira nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Riječ je o Direktivi Evropskog parlamenta i Savjeta o suzbijanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici, koja je usvojena u maju 2024. godine. Istovremeno, Evropski savjet je od marta 2024. godine otvorio pregovore o pristupanju Bosne i Hercegovine, kao zemlje koja je kandidat za članstvo u Evropskoj uniji od 2022. godine. Navedeno podrazumijeva i neophodan stepen usklađenosti sa kriterijumima za članstvo, koji između ostalih obuhvataju i norme materijalnog krivičnog prava. Predmet analize u ovom radu jesu odredbe sadržane u pomenutoj direktivi, a koje se tiču suzbijanja nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Pored toga, prikazaćemo stepen usklađenosti i sa ostalim međunarodnopravnim dokumentima i pravnim dokumentima Evropske unije u ovoj oblasti, kao i pravce daljeg usklađivanja.
Ključne riječi: pravni okvir, krivično pravo, harmonizacija, usklađenost, Evropska unija, Bosna i Hercegovina.
USLOVNI OTPUST KAO SREDSTVO KRIMINALNE POLITIKE U SUZBIJANJU KRIMINALITETA U BOSNI I HERCEGOVINI
OGLEDI BOSNE I HERCEGOVINE
UDK: 343.265.2(497.6)
343.846(497.6)
USLOVNI OTPUST KAO SREDSTVO KRIMINALNE POLITIKE U SUZBIJANJU KRIMINALITETA
U BOSNI I HERCEGOVINI
* Prof. dr Marina M. Simović, redovni profesor Fakulteta pravnih nauka Panevropskog univerziteta ‚‚Apeiron” u Banjoj Luci i sekretar Ombudsmana za djecu Republike Srpske.
** Prof. dr Vladimir M. Simović, tužilac Tužilaštva BiH i redovni profesor Fakulteta za bezbjednost i zaštitu ,,Slobomir P” Univerziteta u Banjoj Luci.
Rezime: U cilju suzbijanja kriminaliteta, savremeno krivično zakonodavstvo predviđa više krivičnih sankcija koje nadležni sudovi u zakonom propisanom postupku izriču učiniocima krivičnih djela. Osnovnu, najčešće propisanu i najznačajniju vrstu krivičnih sankcija predstavljaju kazne, posebno kazne zatvora. One se izriču krivično odgovornom učiniocu krivičnog djela u vremenski određenom trajanju. Pod određenim uslovima, ako je ostvarena svrha njihovog izricanja u smislu uspjeha u resocijalizaciji osuđenog učinioca, vrijeme trajanja izrečene kazne se može skratiti odlukom nadležnog administrativnog organa. To se postiže primjenom uslovnog otpusta koji se smatra vanredno značajnijim sredstvom suzbijanja kriminaliteta. U radu se analizira praksa primjene instituta uslovnog otpusta kao sredstva savremene kriminalne politike u čijoj se osnovi nalaze zahtjevi specijalne prevencije i individualnizacije kazne.
Ključne riječi: kazna zatvora, resocijalizacija, kriminalna politika, uslovni otpust osuđenog lica, Bosna i Hercegovina.
MJERE UPOZORENJA I USMJERAVANJA U MALOLJETNIČKOM KRIVIČNOM PRAVU I PRAKSI U BOSNI I HERCEGOVINI II DEO
UDK: 343.24(497.6)
343.91-053.6(497.6)
MJERE UPOZORENJA I USMJERAVANJA U MALOLJETNIČKOM KRIVIČNOM PRAVU I PRAKSI U BOSNI I HERCEGOVINI II DEO
* Prof. dr Vedad Gurda, redovni profesor na Pravnom fakultetu Univerziteta u Tuzli.
Rezime: Predmet istraživanja u ovom radu čine mjere upozorenja i usmjeravanja kao jedna od tri vrste odgojnih mjera koje egzistiraju u maloljetničkim krivičnim zakonodavstvima entiteta i Brčko Distrikta u Bosni i Hercegovini. U pitanju su odgojne mjere pod nazivom: a) sudski ukor, b) posebne obaveze te c) upućivanje u odgojni centar. U ovom radu se daje kratki historijskopravni i komparativnopravni prikaz svake od tih krivičnih sankcija koje se mogu izricati maloljetnim učiniocima krivičnih djela. Dodatno, analizirana je pravna priroda i obim njihovog izricanja od strane nadležnih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine, kao i institucionalni okvir izvršenja nekih od spomenutih sankcija te su dati i određeni prijedlozi de lege ferenda.
Ključne riječi: maloljetni učinioci, mjere upozorenja i usmjeravanja, sudski ukor, posebne obaveze, upućivanje u odgojni centar.
MJERE UPOZORENJA I USMJERAVANJA U MALOLJETNIČKOM KRIVIČNOM PRAVU I PRAKSI U BOSNI I HERCEGOVINI I DEO
OGLEDI BiH
UDK: 343.24(497.6)
343.91-053.6(497.6)
MJERE UPOZORENJA I USMJERAVANJA U MALOLJETNIČKOM KRIVIČNOM PRAVU I PRAKSI U BOSNI I HERCEGOVINI
I DEO
* Prof. dr. Vedad Gurda, redovni profesor na Pravnom fakultetu Univerziteta u Tuzli.
Rezime: Predmet istraživanja u ovom radu čine mjere upozorenja i usmjeravanja kao jedna od tri vrste odgojnih mjera koje egzistiraju u maloljetničkim krivičnim zakonodavstvima entiteta i Brčko Distrikta u Bosni i Hercegovini. U pitanju su odgojne mjere pod nazivom: a) sudski ukor, b) posebne obaveze te c) upućivanje u odgojni centar. U ovom radu se daje kratki historijskopravni i komparativnopravni prikaz svake od tih krivičnih sankcija koje se mogu izricati maloljetnim učiniocima krivičnih djela. Dodatno, analizirana je pravna priroda i obim njihovog izricanja od strane nadležnih sudova u Federaciji Bosne i Hercegovine, kao i institucionalni okvir izvršenja nekih od spomenutih sankcija te su dati i određeni prijedlozi de lege ferenda.
Ključne riječi: maloljetni učinioci, mjere upozorenja i usmjeravanja, sudski ukor, posebne obaveze, upućivanje u odgojni centar.
USTAVNI SUD BOSNE I HERCEGOVINE – OD ZAŠTITNIKA USTAVA BIH DO NJEGOVOG NAJVEĆEG KRŠITELJA
OGLEDI BiH
UDK: 342.565.2(497.6)
USTAVNI SUD BOSNE I HERCEGOVINE – OD ZAŠTITNIKA USTAVA BIH DO NJEGOVOG NAJVEĆEG KRŠITELJA
* Ljubinko Mitrović, redovni profesor, Panevropski univerzitet APEIRON u Banjoj Luci.
** Miloš Bukejlović, diplomirani pravnik, Ministarstvo pravde Republike Srpske.
Rezime: Ustavni sud Bosne i Hercegovine predstavlja jedinu sudsku instancu predviđenu Ustavom Bosne i Hercegovine (u sudske instance na nivou Bosne i Hercegovine ubrajaju se još i Sud Bosne i Hercegovine i Tužilaštvo Bosne i Hercegovine, koji u svakom slučaju nisu ustavna kategorija). Uloga ovog suda posebno je važna sa stanovišta zaštite ustavnopravnog poretka Bosne i Hercegovine, kao i zaštite ljudskih prava i osnovnih sloboda. Jer, prema izričitoj normi Ustava Bosne i Hercegovine, Ustavni sud Bosne i Hercegovine treba da se drži Ustava Bosne i Hercegovine, štiti ga i sudi po njemu.
Slično ovakvim sudovima u svijetu, i Ustavni sud Bosne i Hercegovine treba da bude nezavisan i nepristrasan. To je jedna od njegovih osnovnih karakteristika i bitan faktor njegovog uspješnog rada.
Ustavni sud Bosne i Hercegovine čini devet sudija. Troje “ustavnih” sudija koji nisu državljani Bosne i Hercegovine, a ni susjednih država, imenuje predsjednik Evropskog suda za ljudska prava (ESLJP), nakon obavljenih (obaveznih) konsultacija sa Predsjedništvom Bosne i Hercegovine. Ostalih šest sudija ovog Suda jesu domaće sudije.
Mnogo toga je spornog u postupanjima ovog Suda u prethodnih skoro trideset godina njegovog postojanja, a posebno spornim čine se odluke ovog Suda u kojima se Ustavni sud Bosne i Hercegovine iz tumača i zaštitnika Ustava Bosne i Hercegovine (kako je to i u svim državama svijeta koje imaju ove sudove i kako je to, na kraju krajeva, propisano i samim Ustavom Bosne i Hercegovine) pretvara u ustavotvorca, o čemu će više riječi biti u ovom referatu.
Ključne riječi: Ustavni sud Bosne i Hercegovine, Ustav Bosne i Hercegovine, sastav, mandat, nadležnosti, promjene Ustava Bosne i Hercegovine.