POSEBNE DOKAZNE RADNJE U SVETLU ODREDABA EVROPSKE KONVENCIJE O LJUDSKIM PRAVIMA

TEMA BROJA

UDK: 343.14:343.9.02
341.231.14
COBISS.SR-ID 108175881

KRIVIČNO PRAVO

POSEBNE DOKAZNE RADNJE U SVETLU ODREDABA EVROPSKE KONVENCIJE O LJUDSKIM PRAVIMA

*Sandra Janjić, doktorand na Pravnom fakultetu Univerziteta u Kragujevcu.

Rezime: Novi, specifični oblici organizovanog kriminaliteta zahtijevaju pojačanu pažnju i reakciju struke, akademske zajednice i svih organa vlasti u okviru Ustavom utvrđenih nadležnosti. Društvena reakcija na organizovani kriminalitet se mora odvijati i razvijati kako u smjeru retribucije, tako i u vidu adekvatne prevencije putem odgovarajućih javnih politika. Suštinski cilj rada je analiza kompleksnosti krivičnopravne reakcije na pojavu i ekspanziju organizovanog kriminaliteta. Svakako da se od organa koji vrše krivični progon ne može očekivati adekvatna reakcija ukoliko nije ispraćena unapređenjem zakonskih rješenja i javnih politika države. Cilj rada je usmjeren na analizu i identifikaciju realnih kapaciteta i mogućnosti subjekata koji provode zakon, a koji proizlaze iz odgovarajućih zakonskih odredbi, sa posebnim osvrtom na posebne dokazne radnje. U radu se navode odgovarajuće preporuke koje se odnose na moguće intervenisanje u cilju izmjena i dopuna zakona i usklađivanja zakonodavstva sa zahtjevima društva i preporukama iz Izvještaja Evropske komisije za 2022. godinu na polju borbe protiv organizovanog kriminala. Postojeće istražno-dokazne mogućnosti su nedovoljne, kao i kapaciteti postupajućih organa. Otežavajuću okolnost predstavlja činjenica da sve eventualne intervencije na izmjeni i dopuni važećih propisa zahtijevaju određenu inicijativu i proces usaglašavanja, koji iziskuje određeno vrijeme potrebno za implementaciju svih zakonskih rješenja i usklađeno djelovanje zakonodavne i sudske vlasti.

Ključne riječi: organizovani kriminal, posebne dokazne radnje, tajni nadzor komunikacija, bezbjednosne agencije.

KRIVIČNOPRAVNI, KRIVIČNOPROCESNI I VIKTIMOLOŠKI ASPEKTI KRIVIČNOG DJELA MEĐUNARODNO NAVOĐENJE NA PROSTITUCIJU U BOSNI I HERCEGOVINI (II deo)

OGLEDI BiH

UDK: 343.544 (497.6)
COBISS.SR-ID 108225289

KRIVIČNOPRAVNI, KRIVIČNOPROCESNI I VIKTIMOLOŠKI ASPEKTI KRIVIČNOG DJELA MEĐUNARODNO NAVOĐENJE NA PROSTITUCIJU U BOSNI I HERCEGOVINI
(II deo)
* Prof. dr Sadmir Karović, vanredni profesor za krivičnopravnu naučnu oblast, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku, zaposlen u Državnoj agenciji za istrage i zaštitu, edukator u Centru za edukaciju sudija i tužilaca Federacije Bosne i Hercegovine.
** Dr Arben Murtezić, direktor JU Centar za edukaciju sudija i tužilaca Federacije Bosne i Hercegovine.

Rezime: U fokusu interesovanja autora su krivičnopravni, krivičnoprocesni i viktimološki aspekti krivičnog djela međunarodno navođenje na prostituciju, propisano u članu 187. Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine. U ovom radu naglašena je kompleksnost određivanja, odnosno definisanja pojma prostitucije kao sociopatološke pojave u društvu, uvažavajući i njenu međunarodnopravnu komponentu. Ostvaren je kratak osvrt na krivičnopravni pojam, odnosno zakonski opis ovog krivičnog djela, te naglašena njegova krivičnopravna autonomnost i samostalnost. Također, viktimološka dimenzija ovog krivičnog djela, sa razlogom zavređuje posebnu pažnju naučne i stručne javnosti, s obzirom na izuzetno negativne i dugoročne posljedice koje se prije svega odnose na pasivnog subjekta, odnosno žrtvu izvršenja ovog krivičnog djela. Pored navedenog, posebna pažnja je posvećena krivičnoprocesnim aktivnostima nadležnih krivično-procesnih subjekata na planu blagovremenog, efikasnog i zakonitog otkrivanja i dokazivanja ovog krivičnog djela, uvažavajući određene krivičnoprocesne specifičnosti, dileme i izazove.

Ključne riječi: prostitucija, navođenje, otkrivanje, dokazivanje, žrtva.

TROŠKOVI PARNIČNOG POSTUPKA I RAZLOG PRAVIČNOSTI

OGLEDI

UDK: 347.921.6
COBISS.SR-ID 108183817

PROCESNO PRAVO

TROŠKOVI PARNIČNOG POSTUPKA I RAZLOG PRAVIČNOSTI

* Nadežda Vidić, sudija Apelacionog suda u Kragujevcu.

Rezime: U referatu je posvećena pažnja položaju stranaka u vezi sa troškovima koji nastaju u toku i povodom parničnog postupka, u kontekstu pravne regulative, aktuelne sudske prakse i prava stranaka na pravično suđenje posebno u segmentima pristupa pravdi i kvaliteta postupka i odluke. Razmotrena su ovlašćenja suda da se prilikom odlučivanja o troškovima spora rukovodi principom pravičnosti i ukazano na potrebu zakonodavnog unapređenja u tom pravcu.
Na osnovu propisa i naučnih standarda koje je prihvatila i sudska praksa, s obzirom da se norme o troškovima dugo nisu suštinski menjale, analizirane su nedoumice u aktuelnoj sudskoj praksi i dato mišljenje autora za razrešenje pojedinih spornih situacija.
Autor je ukazao na kompleksnost instituta troškova parničnog postupka u kontekstu ekonomičnosti postupka i kvaliteta sudske odluke tako da ne bude rezultat samo prostog matematičkog obračuna bez primene drugih kriterijuma koji su navedeni u referatu.

Ključne reči: procesne norme, ekonomičnost, visina troškova, pristup sudu, povod za vođenje spora, zakonito i pravično, odmeravanje troškova.

SEKSUALNI DELIKTI UČINJENI PREMA DECI U KRIMINALNOM (KAZNITELNOM) ZAKONIKU ZA KNJAŽEVSTVO SRBIJU OD 1860. GODINE

NEDOUMICE

KRIVIČNO PRAVO

UDK: 343.541/.546-053.2/.8(497.11)“18″
COBISS.SR-ID 108194313

SEKSUALNI DELIKTI UČINJENI PREMA DECI U KRIMINALNOM (KAZNITELNOM) ZAKONIKU ZA KNJAŽEVSTVO SRBIJU OD 1860. GODINE

* Dr Marko Milović, advokat u Beogradu.

Rezime: Nakon dugotrajnog zakonodavnog vakuuma – praznine zbog petovekovne turske okupacije, koja je faktički trajala od Dušanovog zakonika (donetog 1349. i 1354. godine), Srbija je dobila za tadašnje prilike moderan krivični zakonik. U ovom zakoniku krivična dela protiv polne slobode su bila uređena na takođe jedan moderan način, shodno shvatanjima tog vremena i moralnim načelima koja su tada bila preovlađujuća (za prilike sredine 19. veka). U okviru poglavlja XX i XXI ovog zakonika je prvi put nedvosmisleno pružena krivičnopravna zaštita deci u sferi seksualnih odnosa kroz krivična dela silovanja (paragraf 191), blud sa licem koje nije navršilo petnaest godina (paragraf 201), blud zloupotrebom poverenja (paragraf 205), i podvođenje dece radi vršenja bluda (paragraf 208). U radu je dat osvrt na ove paragrafe, uz primere iz malobrojne sudske prakse koji na najbolji način oslikavaju tadašnja shvatanja seksualnih delikata uopšte, a i prema maloletnim licima. Inače, navedena zakonska rešenja su dala osnovu kako u pogledu samih inkriminacija (naročito kada je reč o krivičnom delu silovanja), tako i u pogledu zaprećenih kazni (s određenim varijacijama) za kasnije krivične zakone(nike), sve do važećeg Krivičnog zakonika Srbije iz 2005. godine.

Ključne reči: Kaznitelni zakonik, Knjaževina Srbija, blud, silovanje, obljuba, deca.

KRIVIČNOPRAVNI, KRIVIČNOPROCESNI I VIKTIMOLOŠKI ASPEKTI KRIVIČNOG DJELA MEĐUNARODNO NAVOĐENJE NA PROSTITUCIJU U BOSNI I HERCEGOVINI (I deo)

OGLEDI BOSNA I HERCEGOVINA

UDK: 343.544 (497.6)
COBISS.SR-ID 85585673

KRIVIČNOPRAVNI, KRIVIČNOPROCESNI I VIKTIMOLOŠKI ASPEKTI KRIVIČNOG DJELA MEĐUNARODNO NAVOĐENJE
NA PROSTITUCIJU U BOSNI I HERCEGOVINI
(I deo)
* Prof. dr Sadmir Karović, vanredni profesor za krivičnopravnu naučnu oblast, Pravni fakultet Univerziteta u Travniku, zaposlen u Državnoj agenciji za istrage i zaštitu, edukator u Centru za edukaciju sudija i tužilaca Federacije Bosne i Hercegovine.
** Dr Arben Murtezić, direktor JU Centar za edukaciju sudija i tužilaca Federacije Bosne i Hercegovine.

Rezime: U fokusu interesovanja autora su krivičnopravni, krivično-procesni i viktimološki aspekti krivičnog djela međunarodno navođenje na prostituciju, propisano u članu 187. Krivičnog zakona Bosne i Hercegovine. U ovom radu naglašena je kompleksnost određivanja, odnosno definisanja pojma prostitucije kao sociopatološke pojave u društvu, uvažavajući i njenu međunarodnopravnu komponentu. Ostvaren je kratak osvrt na krivičnopravni pojam, odnosno zakonski opis ovog krivičnog djela, te naglašena njegova krivičnopravna autonomnost i samostalnost. Također, viktimološka dimenzija ovog krivičnog djela, sa razlogom zavređuje posebnu pažnju naučne i stručne javnosti, s obzirom na izuzetno negativne i dugoročne posljedice koje se prije svega odnose na pasivnog subjekta, odnosno žrtvu izvršenja ovog krivičnog djela. Pored navedenog, posebna pažnja je posvećena krivičnoprocesnim aktivnostima nadležnih krivičnoprocesnih subjekata na planu blagovremenog, efikasnog i zakonitog otkrivanja i dokazivanja ovog krivičnog djela, uvažavajući određene krivičnoprocesne specifičnosti, dileme i izazove.

Ključne riječi: prostitucija, navođenje, otkrivanje, dokazivanje, žrtva.

ROKOVI ZASTARELOSTI POTRAŽIVANJA IZ RADNOG ODNOSA

OGLEDI

RADNO PRAVO

UDK: 347.131.2:349.2(497.11)
COBISS.SR-ID 85573641

ROKOVI ZASTARELOSTI POTRAŽIVANJA IZ RADNOG ODNOSA

* Borivoje Živković, sudija Apelacionog suda u Beogradu u penziji.

Rezime: Zastarelost je institut obligacionog prava koji se odnosi na novčano potraživanje. Opšta pravila propisana sadržajem Zakona o obligacionim odnosima vrede i kada se radi o zastarelosti novčanog potraživanja iz radnog odnosa nezavisno od toga da li je imalac prava poslodavac, odnosno zaposleni. Kada je reč o vremenu potrebnom za zastarelost ovog potraživanja merodavna je odredba člana 196. Zakona o radu koja se odnosi na sva potraživanja iz radnog odnosa. Ona određuje i merodavni događaj koji se odnosi na dospelost toga potraživanja. Uslov za njenu primenu je radni odnos povodom koga je ono nastalo. Prigovor zastarelosti je materijalno-pravno sredstvo koje zavisi od volje dužnika. Njegova osnovana upotreba sprečava ispunjenje novčane obaveze.

Ključne reči: zastarelost, opšta pravila, opšti i posebni rokovi zastarelosti, vreme zastarelosti, novčano potraživanje iz radnog odnosa i nastanak obaveze.

KRIVIČNO DELO NEDAVANJE IZDRŽAVANJAIZ ČLANA 195. KRIVIČNOG ZAKONIKA I ODBACIVANJE KRIVIČNE PRIJAVE OD STRANE JAVNOG TUŽIOCA ZBOG APSOLUTNE ZASTARELOSTI KRIVIČNOG GONJENJA SA POSEBNIM OSVRTOM NA STAV VRHOVNOG KASACIONOG SUDA

NEDOUMICE

KRIVIČNO PRAVO

UDK: 343.1:347.615(497.11)
COBISS.SR-ID 85581833

KRIVIČNO DELO NEDAVANJE IZDRŽAVANJAIZ ČLANA 195. KRIVIČNOG ZAKONIKA I ODBACIVANJE KRIVIČNE PRIJAVE OD STRANE JAVNOG TUŽIOCA ZBOG APSOLUTNE ZASTARELOSTI KRIVIČNOG GONJENJA SA POSEBNIM OSVRTOM NA STAV VRHOVNOG KASACIONOG SUDA

* Maja Gluščević, advokat iz Niša.

Rezime: Povod za ovaj rad je odbacivanje krivične prijave za krivično delo iz člana 195. Krivičnog zakonika, odnosno krivično delo nedavanje izdržavanja od strane Osnovnog javnog tužilaštva u Nišu zbog apsolutne zastarelosti krivičnog gonjenja. Postupajući tužilac odbacuje krivičnu prijavu smatrajući da je reč o apsolutnoj zastarelosti krivičnog gonjenja, što se kosi sa stavom Vrhovnog kasacionog suda i samom prirodom krivičnog dela nedavanje izdržavanja, pa i odredbama Zakona o obligacionim odnosima o zastarelosti takvih potraživanja.
Naime, stranka je preko svog punomoćnika podnela krivičnu prijavu protiv osumnjičenog za krivično delo nedavanje izdržavanja iz člana 195. Krivičnog zakonika, a na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Osnovnog suda u Nišu iz 2010. godine. Stav postupajućeg tužioca bio je da nema mesta preduzimanju gonjenja, jer je reč o apsolutnoj zastarelosti, čijim postupanjem je po mom mišljenju oštećen zakonski zastupnik maloletnih oštećenih i maloletni oštećeni. U konkretnom slučaju ne može se govoriti o apsolutnoj zastarelosti krivičnog gonjenja pogotovu kada se ima u vidu da je reč o potraživanju na osnovu pravnosnažne i izvršne presude, da je reč o privilegovanom potraživanju, o krivičnom delu koje se vrši u kontinuitetu, odnosno o krivičnom delu čija se radnja ponavlja, pa samim tim mišljenja sam da se u ovom slučaju drugačije posmatra zastarelost krivičnog gonjenja za krivično delo nedavanje izdržavanja.
Posebno važno je istaći i stav Vrhovnog kasacionog suda Kzz – 698/2018 po kome je reč o krivičnom delu sa kontinuiranom radnjom, odnosno trajnom krivičnom delu, kod koga se radnjom izvršenja smatra sve vreme dok traje proizvedeno protivpravno stanje, tako da rok zastarelosti počinje da teče od momenta kada prestane takvo stanje.
S obzirom na ovakav stav Vrhovnog kasacionog suda i s obzirom da je u konkretnom slučaju protivpravno stanje trajalo sve vreme počev od 2010. godine, do 2019. godine, kada osumnjičeni počinje da daje izdržavanje maloletnim oštećenima, to sam mišljenja da je došlo do pogrešne primene prava u konkretnom slučaju i pogrešne odluke javnog tužioca da u konkretnom slučaju odbaci krivičnu prijavu, jer se u datom slučaju ne može govoriti o apsolutnoj zastarelosti krivičnog gonjenja.

Ključne reči: nedavanje izdržavanja, član 195. Krivičnog zakonika, Vrhovni kasacioni sud, kontinuirana radnja, trajno krivično delo, privilegovano potraživanje.

NOVČANA KAZNA U POSTUPKU IZVRŠENJA I OBEZBEĐENJA

OGLEDI

IZVRŠNO PRAVO

NOVČANA KAZNA U POSTUPKU IZVRŠENJA I OBEZBEĐENJA

* Mladen Nikolić, sudija Privrednog apelacionog suda.

Rezime: Članak je posvećen novčanoj kazni u postupku izvršenja i obezbeđenja. Istaknuto je da novčana kazna u navedenim postupcima ima dvostruku funkciju. U određenim situacijama novčana kazna je u funkciji klasične sankcije za ponašanje izvršnog dužnika ili drugih učesnika u postupku i organa koji ometaju ili onemogućavaju sprovođenje izvršenja. U drugim situacijama propisanim zakonom ona je u funkciji sredstva izvršenja i to kada je reč o izvršenjima činjenja koja može preduzeti samo izvršni dužnik, nečinjenja i trpljenja, zatim vraćanja zaposlenog na rad, kao i izvršenja odluka iz porodičnih odnosa (osim naplate zakonskog izdržavanja). U postupku obezbeđenja novčana kazna se pojavljuje uglavnom u privremenim merama kojima je izrečena određena zabrana izvršnom dužniku ili mu je naloženo da nešto trpi.
Iako novčana kazna prevashodno predstavlja krivično-pravnu sankciju njena uloga i funkcija je nezamenljiva i u građanskim postupcima, pa tako i u postupku izvršenja i obezbeđenja.

Ključne reči: novčana kazna, sankcija, sredstvo izvršenja, sud.

ZAŠTITA JAVNOG INTERESA – JAVNA SVOJINA

TEMA BROJA

JAVNA SVOJINA

UDK: 347.218.2(497.11)
COBISS.SR-ID 85565449

ZAŠTITA JAVNOG INTERESA – JAVNA SVOJINA

* Branko Stanić, sudija Vrhovnog kasacionog suda.

Rezime: U referatu su izložena normativna rešenja iz Zakona o javnoj svojini (2011. godina sa izmenama i dopunama), a naročito: nosioci javne svojine, objekti, ograničenja u cilju javnog intresa, modaliteti javne svojine, građansko pravna zaštita, sticanje javne svojine faktičkom eksproprijacijom, zabrana prometa, problem prava korišćenja, ograničene mogućnosti održaja i problemi konverzije. Definiše se javni interes kao korist odnosno dobrobit koju ostvaruju ili svi građani ili velika većina građana ili deo građana kao određena manjinska grupa u zajednici državnoj, regionalnoj i lokalnoj kroz delanje (odluke i aktivnosti) tačno određenih organa vlasti ili organizacija ovlašćenih za vršenje javnih ovlašćenja a to (prema temi referata) u pogledu korišćenja javnog dobra i dobra u opštoj upotrebi. Stručni tekst obogaćen je aktuelnom sudskom praksom Vrhovnog kasacionog suda i Privrednog apelacionog suda.

Ključne reči: Zakon o javnoj svojini, javna svojina, javni interes, nosioci javne svojine, vidovi javne svojine, održaj, konverzija, sudska praksa.

EVOLUCIJA I INVOLUCIJA RUKOPISA

OGLEDI

PROCESNO PRAVO

UDK: 343.982.4:159.925.6
003.052
COBISS.SR-ID 83374857

EVOLUCIJA I INVOLUCIJA RUKOPISA

* Marko Jovanović, diplomirani pravnik, dugogodišnji saradnik na poslovima izrade grafoskopskih veštačenja.

Rezime: Sa pisanjem kao psihomotornom veštinom koja iziskuje sposobnost izvođenja kompleksnih pokreta ruke, šake i prstiju, čovek se upoznaje već u prvim godinama života da bi oko pete godine počeo proces ovladavanja ovom veštinom. Narednih nekoliko godina, u predškolskim i školskim ustanovama deca vežbaju i postepeno unapređuju sve elemente rukopisa a kroz savladavanje pokreta koji se koriste za pisanje linija, delova slova i kasnije celih slova i reči.
Oko desete godine života pokreti postaju sigurniji i skladniji a primetna je pojava individualnih karakteristika rukopisa dok oko petnaeste godine sazrevanje rukopisa dostiže vrhunac koji manjeviše ostaje nepromenjen do šezdesetih godina čoveka. U ovom dobu, kao posledica opšteg starenja organizma, i njegovog uticaja na psihomotorne funkcije, javljaju se involutivne promene na rukopisu (odsustvo fine motorike, pad automatizacije rukopisa) koje sa godinama skriptora postaju sve izraženije a od uticaja su za identifikaciju spornih potpisa i rukopisa.

Ključne reči: odrastanje, učenje, pisanje, rukopis, starenje, skriptor, grafoskopsko veštačenje, sudski postupak.