Načelo in dubio pro reo kao obilježje krivičnog postupka u predmetima koruptivnih krivičnih djela sa osvrtom na BiH (I deo)

UDK: 343.131.8:343.352(497.6)

NAČELO IN DUBIO PRO REO KAO OBILJEŽJE KRIVIČNOG POSTUPKA U PREDMETIMA KORUPTIVNIH KRIVIČNIH DJELA SA OSVRTOM NA BOSNU I HERECEGOVINU (I deo)
Dr sc. Adnan Pirić, docent Fakulteta pravnih nauka Sveučilišta/Univerziteta “Vitez” u Vitezu.

Rezime: Koruptivna krivična djela po svojoj prirodi se teško otkrivaju, a još teže dokazuju i procesuiraju. Koruptivna krivična djela su delikt bez svjedoka, koja se obavljaju najčešće u „četiri oka“, što otežava istragu i obezbjeđenje kvalitetnih dokaza za vođenje krivičnog postupka. U najznačajnijim, ključnim momentima, davanja dara ili primopredaje novca i drugih vrijednosti, koje mogu da budu dokaz o kriminalnoj radnji, nastaje problem kada su u pitanju kriminalističke i krivično procesne radnje o mogućnosti fiksiranja dokaza.
Veoma je bitno pronaći i unaprijediti kvalitetne dokazne radnje, koje mogu doprinijeti prikupljanju i obezbjeđenju dokaza, a da isti ne budu oštećeni ili uništeni, što je od izuzetnog značaja za daljnu istragu, optuženje i konačnu sudsku odluku.
Kada su u pitanju koruptivna krivična djela, bitno je naglasiti da je dokaze veoma teško prikupiti, odnosno obezbjediti, ali je potrebno da policijski organi svojim brojnim arsenalom metoda i sredstava istrage unaprijede kriminalističku i krivično procesnu djelatnost. Od velike sumnje u konačnici ne bude ništa, ona kroz istražnu djelatnost nestane, i samim tim stvori novu sumnju u to da li je korupcija uopšte postojala, i da li su istražni organi uopšte sposobni i voljni da to pronađu, obezbjede i utvrde.

Ključne riječi: načelo in dubio pro reo, krivični postupak, koruptivna krivična djela, Bosna i Hercegovina.

Krivičnoprocesna uloga i položaj tužioca u istrazi u Bosni i Hercegovini (II deo)

UDK: 343.163(497.6)
343.132/.133(497.6)

KRIVIČNOPROCESNA ULOGA I POLOŽAJ TUŽIOCA U ISTRAZI U BOSNI I HERCEGOVINI (II deo)
Doc. dr sc. Sadmir Karović, docent za krivičnopravnu naučnu oblast, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku, zaposlen u Državnoj agenciji za istrage i zaštitu.

Rezime: U ovom radu autor je aktualizirao tužilački koncept istrage u krivičnoprocesnom zakonodavstvu Bosne i Hercegovine sa posebnim osvrtom na krivičnoprocesnu ulogu i položaj tužioca u istrazi, uvažavajući njegove nadležnosti iz kojih se artikulira i jasno propisuje njegova rukovodna i nadzorna uloga u odnosu na ovlaštena službena lica u vezi s kreiranjem, planiranjem i materijaLizacijom operativne strategije i taktike postupanja u odnosu na konkretnu krivičnu istragu. Postoji dovoljna vremenska distanca od zadnje generalne reforme krivičnog procesnog zakonodavstva i usvajanja Zakona o krivičnom postupku u Bosni i Hercegovini, sve do danas, kao vremenski okvir za sveobuhvatnu i kritičku analizu u cilju prepoznavanja pozitivne i negativne strane tužilačkog koncepta istrage, posebno u dijelu koji se odnosi na aspekt efikasnosti i zakonitosti. Kreiranje novih zakonskih rješenja procesne prirode zadnje dvije decenije je uslovljeno opšteprihvaćenom tendencijom humanizacije i demokratizacije društva što se neposredno odražava i na krivičnoprocesno zakonodavstvo u cjelini ne samo u Bosni i Hercegovini, već i u regiji. Nadležnosti tužioca u kontekstu pokretanja i sprovođenja istrage kao jedinog ovlaštenog autoriteta, neposredno determinira i suštinu tužilačkog koncepta istrage, koji pored tužioca i ovlaštenim službenim licima povjerava „široka“ ovlaštenja u vezi s prikupljanjem dokaza, informacija i obavještenja u skladu sa restriktivnim zakonskim uslovima. Autor nastoji da skrene pažnju naučno-stručne javnosti na nekoliko važnih aspekata djelovanja u istrazi sa taksativno određenim aktivnostima koje je potrebno kritički preispitati u cilju pronalaženja adekvatnih i srazmjerno potrebnih zakonskih rješenja usmjerenih prema povećanju efikasnosti. Cijeneći da su zakonska rješenja po svojoj prirodi i svrsi podložna naučno-stručnoj kritici i postupku preispitivanja u smislu srazmjernosti, efikasnosti i svrsishodnosti, nazire se realna mogućnost određenih intervencija na planu izmjena i dopuna u narednom periodu.

Ključne riječi: istraga, tužilac, Bosna i Hercegovina, ovlaštena službena lica.

Krivičnoprocesna uloga i položaj tužioca u istrazi u Bosni i Hercegovini (I deo)

UDK: 343.163(497.6)

KRIVIČNOPROCESNA ULOGA I POLOŽAJ TUŽIOCA U ISTRAZI U BOSNI I HERCEGOVINI (I deo)
Doc. dr sc. Sadmir Karović, docent za krivičnopravnu naučnu oblast, Pravni fakultet, Univerzitet u Travniku, zaposlen u Državnoj agenciji za istrage i zaštitu.

Rezime: U ovom radu autor je aktualizirao tužilački koncept istrage u krivičnoprocesnom zakonodavstvu Bosne i Hercegovine sa posebnim osvrtom na krivičnoprocesnu ulogu i položaj tužioca u istrazi, uvažavajući njegove nadležnosti iz kojih se artikulira i jasno propisuje njegova rukovodna i nadzorna uloga u odnosu na ovlaštena službena lica u vezi s kreiranjem, planiranjem i materijalizacijom operativne strategije i taktike postupanja u odnosu na konkretnu krivičnu istragu. Postoji dovoljna vremenska distanca od zadnje generalne reforme krivičnog procesnog zakonodavstva i usvajanja Zakona o krivičnom postupku u Bosni i Hercegovini, sve do danas, kao vremenski okvir za sveobuhvatnu i kritičku analizu u cilju prepoznavanja pozitivne i negativne strane tužilačkog koncepta istrage, posebno u dijelu koji se odnosi na aspekt efikasnosti i zakonitosti. Kreiranje novih zakonskih rješenja procesne prirode zadnje dvije decenije je uslovljeno opšteprihvaćenom tendencijom humanizacije i demokratizacije društva što se neposredno odražava i na krivičnoprocesno zakonodavstvo u cjelini ne samo u Bosni i Hercegovini, već i u regiji. Nadležnosti tužioca u kontekstu pokretanja i sprovođenja istrage kao jedinog ovlaštenog autoriteta, neposredno determinira i suštinu tužilačkog koncepta istrage, koji pored tužioca i ovlaštenim službenim licima povjerava „široka“ ovlaštenja u vezi s prikupljanjem dokaza, informacija i obavještenja u skladu sa restriktivnim zakonskim uslovima. Autor nastoji da skrene pažnju naučno-stručne javnosti na nekoliko važnih aspekata djelovanja u istrazi sa taksativno određenim aktivnostima koje je potrebno kritički preispitati u cilju pronalaženja adekvatnih i srazmjerno potrebnih zakonskih rješenja usmjerenih prema povećanju efikasnosti. Cijeneći da su zakonska rješenja po svojoj prirodi i svrsi podložna naučno-stručnoj kritici i postupku preispitivanja u smislu srazmjernosti, efikasnosti i svrsishodnosti, nazire se realna mogućnost određenih intervencija na planu izmjena i dopuna u narednom periodu.

Ključne riječi: istraga, tužilac, Bosna i Hercegovina, ovlaštena službena lica.

Prikriveni istražilac i informator u krivičnom postupku u Bosni i Hercegovini

UDK:343.985(497.6)
343.123.12(497.6)
351.746.2(497.6)

PRIKRIVENI ISTRAŽILAC I INFORMATOR U KRIVIČNOM POSTUPKU U BOSNI I HERCEGOVINI
Prof. dr Marina M. Simović, sekretar u Ombudsmanu za djecu Republike Srpske i vanredni profesor na Fakultetu pravnih nauka Panevropskog univerziteta „Apeiron“ u Banjoj Luci.
Prof. dr Vladimir M. Simović, tužilac Tužilaštva Bosne i Hercegovine i vanredni profesor Fakulteta za bezbjednost i zaštitu Nezavisnog univerziteta u Banjoj Luci i Fakulteta pravnih nauka Univerziteta „Vitez“ u Vitezu.

Rezime: Specifičnosti i složenosti realizacije posebne istražne radnje prikrivenog istražioca i informatora, pored mnogobrojnih faza i aktivnosti i njihove povezanosti, posebno doprinosi i veliki broj tajnih djelatnosti, učesnika u realizaciji, i to kako neposrednih, tako i logističkih. To pokazuje koliko složenosti, neizvjesnosti i problema donosi realizacija svakog kriminalističkog prikrivenog projekta i zašto se on spontano i neorganizovano ne može odvijati na efikasan način. U primjeni prikrivenog istražioca postoje i određene specifičnosti i objektivni problemi koji predstavljaju prepreku u njegovoj efikasnoj primjeni. U praksi su izraženi problemi organizacione i finansijske prirode, nedostatak tehničke opremljenosti, neobučenost kadrova i problem malih sredina u kojima bi bilo lako prepoznati prikrivenog istražioca. On predstavlja najsloženiju posebnu istražnu radnju, čija primjena iziskuje ispunjenje najviše uslova, neophodnih za ostvarenje svrhe njegovog određivanja (osiguranje dokaza, predmeta i tragova koji ukazuju na izvršenje krivičnog djela određenih lica, odnosno pripadnika kriminalne grupe i ispunjenje isto tako važnih uslova koji garantuju tajnost). Osim toga, primjena ove radnje traži zaštitu tjelesnog integriteta lica koje se pojavljuje u ulozi prikrivenog istražioca.

Ključne riječi: posebne istražne radnje, prikriveni istražilac, informator, krivični postupak, Bosna i Hercegovina.

Status žena zatvorenih i pritvorenih u Bosni i Hercegovini

UDK: 343.261-055.2(497.6)

STATUS ŽENA ZATVORENIH I PRITVORENIH U BOSNI I HERCEGOVINI
Doc. dr Marina M. Simović, sekretar Ombudsmena za djecu Republike Srpske.
Mustafa Bisić, pomoćnik ministra u Ministarstvu pravde BiH.
Mr Amar Bisić, dipl. pravnik.
Adis Drnda, Državna agencija za istrage i zaštitu BiH.

Rezime: Položaj (status) osuđenih i pritvorenih žena u zavodskim ustanovama za vrijeme izdržavanja izrečene sankcije određuju korpus njihovih prava, povlastica (ili pogodnosti) i obaveza, te mogućnost njihovog disciplinskog kažnjavanja, kao i uslovi, način i postupak primjene sredstava prinude prema ovim licima. Kad je u pitanju Bosna i Hercegovina, ona je u svoj pravni sistem preuzela međunarodne standarde koji regulišu položaj žena u pritvorskim i zatvorskim ustanovama kao što su međunarodni dokumenti o ljudskim pravima, Evropska zatvorska pravila, preporuke Vijeća Evrope, Rezolucija Vijeća Evrope broj 1635 (2008. godine) o borbi protiv nasilja nad ženama, Konvencija Vijeća Evrope iz 2011. godine o prevenciji i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici (CETS broj 210, Konvencija iz Istanbula) i sporazumi koji štite položaj žena prilikom lišenja slobode.

Ključne riječi: žena, zatvor, pritvor, Bosna i Hercegovina, zakon.

Osvrt na najnovije izmjene i dopune Krivičnog zakona BiH

UDK: 343.1(497.6)

OSVRT NA NAJNOVIJE IZMJENE I DOPUNE KRIVIČNOG ZAKONA BiH
Akademik prof. dr Miodrag N. Simović, sudija Ustavnog suda Bosne i Hercegovine i redovni profesor Pravnog fakulteta u Banjoj Luci, dopisni član Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, inostrani član Ruske akademije prirodnih nauka i član Evropske akademije nauka i umjetnosti.
Doc. dr Marina M. Simović, sekretar Ombudsmena za djecu Republike Srpske i docent na Fakultetu pravnih nauka Univerziteta “Apeiron” u Banjoj Luci.

Rezime: Bosna i Hercegovina je tokom 2003. godine dobila novo krivično zakonodavstvo (materijalno, procesno i izvršno). Ono, slijedeći tradiciju iz bivše SFRJ, predstavlja izraz ideje o podijeljenoj zakonodavnoj nadležnosti u oblasti krivičnog prava između države Bosne i Hercegovine i njenih entiteta (Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine, odnosno Brčko distrikta). Time je otpočelo novo razdoblje u razvoju krivičnog prava Bosne i Hercegovine.
Međunarodna tijela koja prate proces implementacije međunarodnih standarda u krivično zakonodavstvo Bosne i Hercegovine i dalje ističu da nedostatak odgovarajućih definicija za pojedina krivična djela podstiče nekažnjivost počinilaca i istovremeno “koči“ mogućnost sprečavanja činjenja budućih krivičnih djela. Dosljedno provođenje međunarodnih standarda u domaćem krivičnom zakonodavstvu potrebno je zbog jačanja pozicije vlasti da se energično suprotstavi svim oblicima kriminala, ali i zbog identifikacije i zaštite žrtava krivičnih djela.
Ključne riječi: Bosna i Hercegovina, krivični zakon, terorizam, pranje novca, trgovina ljudima.

Zabrana diskriminacije žena u Bosni i Hercegovini

UDK: 343.85:343.62-057.16-055.2
342.722-055.2

ZABRANA DISKRIMINACIJE ŽENA U BOSNI I HERCEGOVINI
Prof. dr Milena Simović, zamjenik direktora u Sekretarijatu za zakonodavstvo u Vladi Republike Srpske i vanredni profesor na Fakultetu za bezbjednost i zaštitu Nezavisnog univerziteta u Banjoj Luci
Doc. dr Marina M. Simović, Fakultet pravnih nauka Univerziteta Apeiron Banja Luka i sekretar Ombudsmana za djecu Republike Srpske

Rezime: Bosna i Hercegovina se kada su u pitanju ljudska prava, te mehanizmi njihove zaštite u periodu od potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma do danas još uvijek nalazi na početku izgradnje efikasnog i funkcionalnog sistema zaštite ljudskih prava. Uspostavljanje društvene jednakosti predstavlja jedan od ključnih ciljeva i prioriteta razvoja svakog društva, pa tako i bosansko-hercegovačkog. Da bi se što uspješnije ostvarilo približavanje rodnoj jednakosti, u Bosni i Hercegovini su posljednih godina pokrenute institucionalne i zakonodavne mjere u smjeru konkretizacije postizanja savremene evropske demokratije koja podrazumijeva punu ravnopravnost žena u svim segmentima života.

Ključne riječi: diskriminacija, žene, Bosna i Hercegovina, nasilje, Federacija BiH, Republika Srpska.